Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Termiye, termis, acı bakla; İngilizce: white lupin, lupini
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Tohum
Acı bakla (Lupinus albus), Akdeniz havzasında binlerce yıldır yetiştirilen, yassı ve beyaz tohumlu tek yıllık bir baklagildir. Tohumları doğal olarak acıdır; uzun süre suda bekletilip tuzlu suda hazırlandıktan sonra çerez ve meze olarak tüketilir. Çiğ ve acısı alınmamış hâlde yenmez.
Botanik özellikleri
Lupinus albus, boyu otuz ile yüz yirmi santimetre arasında değişen, dik gövdeli tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları avuç biçiminde, beş ila dokuz yaprakçıklıdır ve yaprakçıkların altı hafif tüylüdür. Beyaz ya da soluk mavimsi, kelebeğimsi çiçekleri gövdenin ucunda salkım oluşturur.
Meyvesi, içinde iri, yassı ve krem renkli birkaç tohum taşıyan bir baklagil kapsülüdür. Her baklagil gibi kökünde azot bağlayan bakteriler barındırır; bu nedenle toprağı zenginleştiren bir ekin olarak da tanınır. Tohumların acılığı, bitkinin bünyesinde bulunan alkaloit bileşiklerinden gelir; bu bileşikler suyla yıkanarak uzaklaştırılır.
Tarihçe
Acı baklanın Akdeniz çevresinde çok eski çağlardan beri ekildiği bilinir. Eski Mısır'da ve Yunan-Roma dünyasında yetiştirildiği, Plinius ve Dioskorides gibi yazarların lupinus adıyla anmalarından anlaşılır. Roma döneminde ucuz bir yiyecek ve hayvan yemi olarak yaygındı, ayrıca toprağı gübrelemek amacıyla ekilirdi.
Türkiye'de termiye adıyla Ege, Akdeniz ve Güneydoğu bölgelerinde çerez olarak satılır. İtalya'da lupini, Portekiz'de tremoço, Mısır ve Levant ülkelerinde termos adıyla sokak yiyeceği olarak tanınır. Cins adı Latince lupus, yani kurt sözcüğüyle ilişkilendirilmiş, ancak bu bağlantı eski bir yanlış anlamaya dayanır.
Kültürdeki yeri
Acı bakla ılıman ve Akdeniz iklimlerini sever; hafif asitli, kumlu ve kireçsiz topraklarda iyi gelişir. Sonbaharda ya da erken ilkbaharda ekilir, yaz başında olgunlaşır. Doğal olarak Doğu Akdeniz çevresi ve Güneybatı Asya kökenli kabul edilir; Türkiye'de Lupinus albus subsp. graecus Flora of Turkey'de de anılmaktadır.
Tarımda hem yem hem de yeşil gübre bitkisi olarak değer taşır. Daha az acı alkaloit içeren, tatlı tohumlu çeşitler de ıslah edilmiştir. Bu nedenle tarla ve bahçede yetiştirilen tohumların hangi çeşide ait olduğuna dikkat edilmelidir.
Mutfakta
Acı bakla tohumları çiğ tüketilmez; acılığı giderilmeden yenmesi güvenli değildir. Geleneksel hazırlıkta tohumlar önce haşlanır, ardından günlerce, suyu sık sık değiştirilerek bekletilir ve sonunda tuzlu suda tutulur. Acılığı geçip tadı yumuşayan tohumlar kabuğuyla birlikte çerez olarak, zeytinyağlı ve limonlu meze olarak sunulur.
Kuru, ham tohumlar serin ve kuru bir yerde, kapalı kavanozda uzun süre bekletilebilir. Salamurada hazırlanmış olanlar ise soğukta ve kendi suyuyla saklanmalıdır. Fıstık ve diğer baklagillere alerjisi olanlar, acı bakla tüketmeden önce dikkatli olmalı ve ambalaj etiketindeki alerjen uyarısını okumalıdır.
Sık sorulan sorular
Acı bakla nedir?
Acı bakla, yassı ve beyaz tohumlarıyla tanınan, Akdeniz kökenli tek yıllık bir baklagil bitkisidir.
Acı baklanın Latince adı nedir?
Bilimsel adı Lupinus albus L. olup baklagiller (Fabaceae) familyasındandır.
Acı bakla çiğ yenir mi?
Hayır. Tohumlar doğal olarak acıdır; uzun süre suda bekletilip acısı alınmadan tüketilmemelidir.
Acı bakla nasıl saklanır?
Kuru tohumlar serin ve kuru yerde kapalı kapta, salamura olanlar ise soğukta ve tuzlu suyunda saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands Mabberley's Plant-Book (Cambridge University Press) FAO, Lupin ile ilgili tarımsal yayınlar Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)