Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Meryemotu, tüylü kısa mahmut, acı yavşan; İngilizce: poley, felty germander
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Toprak üstü kısımlar (kurutulmuş)
Acı yavşan (Teucrium polium), beyazımsı yün gibi tüylerle kaplı, kısa boylu ve çok dallı bir ballıbabagil çalısıdır. Akdeniz havzasının kurak, kayalık yamaçlarında yaygın olarak görülür. Türkiye'de meryemotu ve kısa mahmut gibi adlarla da tanınır.
Botanik özellikleri
Teucrium polium, genellikle yirmi ile kırk santimetre boyunda, tabanı odunlaşmış çok yıllık bir bitkidir. Gövde, yapraklar ve çiçek durumu yoğun, beyazımsı gri tüylerle kaplı olduğundan gümüşi bir görünüm kazanır. Yapraklar küçük, dar ve kenarları geriye doğru kıvrıktır.
Çiçekler küçük, yuvarlak başçıklar şeklinde toplanır; taçları beyaz, krem ya da bazen pembemsi renkte olur. Türün morfolojisi geniş yayılış alanı boyunca çok değişkendir; bu nedenle Flora of Turkey'de çok sayıda biçimi ve alt türü ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bitki acı tadı ve kuvvetli kokusuyla bilinir.
Tarihçe
Bitki, antik dönemden bu yana polion adıyla anılmıştır; bu ad Yunanca gri ya da ağarmış anlamına gelen polios sözcüğünden türemiştir ve yaprakların tüylü görünümünü anlatır. Dioskorides De Materia Medica'da Teucrium cinsinin çeşitli türlerinden bahseder. Teucrium adının ise rivayete göre Truva'nın efsanevi kralı Teucer ile ilişkilendirildiği söylenir.
Linnaeus bu türü 1753'te Species Plantarum'da tanımlamıştır. Türkçede meryemotu, acı yavşan ve kısa mahmut gibi adlar kullanılır; Baytop'un sözlüğü bu adların hangi türlere karşılık geldiğini düzenlemiştir. Yöresel adlandırmalar bölgeden bölgeye değişebildiğinden, kesin tanıma için bilimsel adın kullanılması yerindedir.
Kültürdeki yeri
Acı yavşan güneşli, taşlı ve kireçli yamaçları sever; kuraklığa çok dayanıklıdır. Türkiye'nin Akdeniz, Ege, Güney ve İç Anadolu kesimlerinde hem kıyıya yakın hem de yüksek rakımlı kayalık alanlarda bulunur. Tohumla ve çelikle çoğalır, süs ve kaya bahçelerinde gümüşi görünümü için tercih edilir.
Doğadan toplanan bitki örneklerinin yerel popülasyonları zarar görmeyecek şekilde, ölçülü toplanması gerekir. Karışabilecek benzer türler bulunduğundan, bitkinin güvenilir biçimde tanınması önemlidir; bilinmeyen bir bitki örneği doğrudan kullanılmamalıdır.
Mutfakta
Acı yavşan mutfakta yaygın olarak kullanılan bir bitki değildir. Kuvvetli acı tadı nedeniyle yemeklerde baharat ya da çeşni olarak tercih edilmez. Bitkinin toplayıcılar ve aktarlar arasında kurutulmuş otu olarak dolaşımı vardır; ancak bu ürünün gıda olarak tüketimi konusunda kesin bilgi için yetkili kurumların duyurularına bakılmalıdır.
Kurutulmuş bitki, kapalı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak, serin bir yerde saklanır. Etiketi ve toplama tarihi belli olan ürünler tercih edilmeli, çocukların ulaşamayacağı yerde bulundurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Acı yavşan nedir?
Acı yavşan, beyazımsı tüylü, kısa boylu, Akdeniz kökenli bir ballıbabagil çalısıdır; meryemotu adıyla da bilinir.
Acı yavşanın Latince adı nedir?
Bilimsel adı Teucrium polium L.'dir; ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasındandır.
Acı yavşan nerede yetişir?
Kurak, taşlı ve kireçli yamaçlarda, Akdeniz havzası boyunca ve Türkiye'nin birçok bölgesinde yetişir.
Acı yavşan nasıl saklanır?
Kurutulmuş otu kapalı kapta, serin ve kuru bir yerde, ışıktan uzak saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994) Mabberley's Plant-Book (Cambridge University Press) Kew Science, Plants of the World Online (POWO)