Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Avrupa sarıkökü, asarum, yaban zencefili (yanıltıcı ad); İngilizce: asarabacca, European wild ginger
Familya
Aristolochiaceae (Loğusaotugiller)
Kullanılan kısım
Köksap ve yaprak (zehirlidir, yenmez; yalnızca botanik tanıtım)
Afşar otu (Asarum europaeum L.), nemli ve gölgeli ormanların yerde yayılan, parlak böbrek biçimli yapraklı çok yıllık bir bitkisidir. Zehirli olduğu için yenmez ve gıda olarak kullanılmaz; bu kart yalnızca botanik ve kültür tarihi bilgisi verir.
Botanik özellikleri
Asarum europaeum L., boyu genellikle 10 cm civarında kalan, toprak üstünde sürünen kök sürgünleriyle yayılarak yeşil bir halı oluşturan, kışın yapraklarını koruyan çok yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları uzun saplı, böbrek ya da yürek biçimli, koyu yeşil ve parlaktır; yaprak yüzeyi ince tüylerle kaplıdır. Ezildiğinde bitkinin tüm kısımları kendine özgü, baharatımsı keskin bir koku verir.
Çiçekler yaprakların arasında, toprağa çok yakın durur ve tek tek açar. Dıştan kahverengi-mor renkli, çan biçimli ve üç loblu bu çiçekler çoğunlukla yaprakların altında kaldığı için kolay fark edilmez. Tohumların bir bölümü karıncalar tarafından taşınarak yayılır; botanikte bu yönteme karınca yoluyla yayılma denir. Bitki Aristolochiaceae familyasındadır ve Avrupa ormanlarından Kafkasya yönüne uzanan geniş bir alanda, Türkiye'de ise kuzeydeki nemli orman kuşağında görülür.
Tarihçe
Antik çağ yazarları bu bitkiyi tanıyordu. Dioskorides, De Materia Medica adlı eserinde Asarum'u "asaron" adıyla anar; Plinius de Naturalis Historia'da benzer bir adla söz eder. Bu eski metinlerde bitki daha çok görünüşü ve yetiştiği yerlerle tarif edilmiş, kökünün kokusu dikkat çeken bir özellik olarak not edilmiştir.
Orta Çağ ve sonrasında Avrupa bahçelerine ve otçuların kayıtlarına giren bitki, Grieve'in A Modern Herbal adlı derlemesi gibi eski bitki kitaplarında da yer alır. Türkçedeki "afşar otu" ve "sarıkökü" gibi adlar, Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde ad bilgisi olarak kaydedilen yerel adlandırmalar arasındadır. Bugün bitki zehirli sayıldığı için eski kullanım biçimleri tarihsel merak konusu olmaktan öteye geçmemelidir.
Kültürdeki yeri
Afşar otu, gölge bahçelerinde toprak örtücü olarak yetiştirilen, bakımı kolay bir süs bitkisidir. Serin, nemli, humusça zengin ve gölgeli yerleri sever; ağaç diplerinde yoğun ve düzgün bir yeşil örtü oluşturur. Kışın yapraklarını koruması nedeniyle bahçede yıl boyu yeşil bir görünüm sağlar.
Çoğaltma, ilkbahar ya da sonbaharda kök sürgünlerinin bölünmesiyle yapılır. Bitkinin her kısmı zehirli olduğundan çocukların ve evcil hayvanların ulaşabildiği bahçelerde dikkatli davranılmalı, bitkiyle çalıştıktan sonra eller yıkanmalıdır.
Mutfakta
Afşar otu mutfakta kullanılmaz. Bitki zehirlidir; çiğ ya da pişmiş olarak, baharat ya da çay biçiminde tüketilmemelidir. Adının "yaban zencefili" olarak geçmesi yanıltıcıdır, gerçek zencefille ya da mutfak baharatlarıyla bir akrabalığı yoktur.
Bitkisel ürün satan bir yerde bulunursa, ambalajı kapalı, etiketli ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde, kuru ve serin ortamda saklanmalıdır. Gıdalarla aynı kapta ya da rafta tutulmamalı, baharat sanılıp karıştırılmamalıdır. Kuşku halinde türü tanıyan bir uzmana danışılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Afşar otu nedir?
Afşar otu, Asarum europaeum L. adıyla bilinen, nemli ormanların gölgeli zeminlerinde yetişen, parlak ve böbrek biçimli yapraklı çok yıllık bir bitkidir. Zürnabagiller (Aristolochiaceae) familyasındandır.
Afşar otunun Latince adı nedir?
Latince adı Asarum europaeum L.'dir. İngilizcede asarabacca ya da European wild ginger olarak anılır. Antik kaynaklarda "asaron" adıyla geçer.
Afşar otu yenir mi?
Hayır. Bitki zehirlidir ve gıda olarak kullanılmaz. Adındaki "yaban zencefili" benzetmesi onu mutfak bitkisi yapmaz.
Afşar otu nerede yetişir?
Gölgeli, serin, nemli ve humuslu topraklarda, ormanlık alanlarda yetişir. Bahçelerde ağaç diplerinde toprak örtücü olarak da kullanılır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)