Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Akçöpleme, çöpleme, beyaz çöpleme; İngilizce: white hellebore, European white hellebore
Familya
Melanthiaceae (Çöplemegiller)
Kullanılan kısım
Köksap (çok zehirlidir, yenmez; yalnızca botanik tanıtım)
Ak çöpleme (Veratrum album L.), dağ çayırlarında yetişen, geniş kıvrımlı yapraklı ve yeşilimsi beyaz çiçekli iri bir otsu bitkidir. Çok zehirlidir; mutfakta kesinlikle kullanılmaz ve yenmez.
Botanik özellikleri
Veratrum album L., yüksekliği bir metreyi, uygun yerlerde daha da fazlasını bulabilen, kalın bir kök sürgününden her yıl yeniden çıkan çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları geniş, eliptik, belirgin damarlı ve yelpaze gibi kıvrımlıdır; gövde boyunca almaşık dizilir ve alta doğru gövdeyi saran bir kın oluşturur. Yazın gövdenin ucunda dallanmış, yeşilimsi beyaz ya da sarımsı çiçeklerden oluşan uzun bir salkım açar.
Bitki Melanthiaceae familyasındandır ve Avrupa ile Asya'nın dağlık bölgelerinde, nemli çayırlarda, subalpin otlaklarda ve orman kenarlarında yaygındır. Türkiye'de Flora of Turkey kayıtlarına göre özellikle kuzeydeki ve yüksek kesimlerdeki dağ çayırlarında görülür. Genç sürgünleri, aynı yerlerde yetişen sarı çiçekli bazı otlara benzediği için doğada karıştırılmaya elverişlidir; bu nedenle tanıyamadığınız bitkiyi toplamamak temel kuraldır.
Tarihçe
Antik Yunan ve Roma dünyası, "helleboros" adıyla anılan bitkileri tanıyordu ve beyaz olanı "helleboros leukos" diye ayırıyordu. Dioskorides De Materia Medica'da, Plinius de Naturalis Historia'da bu adlarla anılan bitkilerden söz eder; ancak antik adlandırmaların bugünkü türlere birebir oturup oturmadığı botanik tarihçilerin tartıştığı bir konudur.
Veratrum cinsinin bilimsel adı Latince kökenlidir ve Linnaeus'un tür adlandırmasıyla kalıcı hale gelmiştir. Grieve'in A Modern Herbal'ı gibi eski bitki kitapları bitkiyi çok zehirli olarak uyarıyla anar. Baytop'un sözlüğünde "çöpleme" türü adlar yerel halk dilinde bu ve benzeri bitkiler için kaydedilmiştir. Halk arasında hayvan otlatan çobanların bu bitkiyi bilip kaçınması, kültürel hafızanın bir parçasıdır.
Kültürdeki yeri
Ak çöpleme, iri ve heybetli görünümüyle dağ çayırlarının tanınmış bitkilerinden biridir. Hayvanlar genellikle bu bitkiyi yemez; bu nedenle otlatılan yüksek çayırlarda diğer otlar yenip bitirilirken ak çöpleme ayakta kalır ve zamanla yayılabilir.
Bitkinin her kısmı çok zehirlidir. Doğada bitkiye dokunulduktan sonra eller bol su ve sabunla yıkanmalı, ağıza ve göze elle temas edilmemelidir. Bitkiyi koparmak, kurutmak ya da eve getirmek önerilmez; çocukların ve hayvanların bulunduğu bahçelere dikilmemelidir.
Mutfakta
Ak çöpleme mutfakta kesinlikle kullanılmaz. Çiğ, haşlanmış, kurutulmuş, çay ya da baharat olarak hiçbir biçimde tüketilmemelidir. Çok zehirli bir bitki olduğundan yeme ve içme amacıyla kullanılması ciddi tehlike taşır.
Bitkisel ürünler arasında bulunursa kapalı, etiketli ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde, kuru ve serin ortamda saklanmalı; hiçbir gıdayla aynı yerde tutulmamalıdır. Türünden emin olunamayan kök ve yaprakların yenmemesi, gerekirse bir botanik uzmanına danışılması gerekir.
Sık sorulan sorular
Ak çöpleme nedir?
Ak çöpleme, Veratrum album L. adıyla bilinen, dağ çayırlarında yetişen, geniş kıvrımlı yapraklı ve yeşilimsi beyaz çiçekli çok zehirli bir otsu bitkidir.
Ak çöplemenin Latince adı nedir?
Latince adı Veratrum album L.'dir. İngilizcede white hellebore denir; antik kaynaklarda "helleboros leukos" adıyla anılan bitkilerle ilişkilendirilmiştir.
Ak çöpleme yenir mi?
Hayır. Bitki çok zehirlidir ve hiçbir biçimde yenmez, içilmez. Dokunulduktan sonra elleri yıkamak gerekir.
Ak çöpleme nerede yetişir?
Avrupa ve Asya'nın dağlık bölgelerinde, nemli çayırlarda ve subalpin otlaklarda yetişir. Türkiye'de de yüksek kesimlerdeki dağ çayırlarında görülür.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)