Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ak Günlük (Hint Günlüğü) (Boswellia serrata) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ak Günlük (Hint Günlüğü) fotoğraf 1Ak Günlük (Hint Günlüğü) fotoğraf 2Ak Günlük (Hint Günlüğü) fotoğraf 3Ak Günlük (Hint Günlüğü) fotoğraf 4
Fotoğraflar: formulatehealth, CC BY 2.0 · T. R. Shankar Raman, CC BY-SA 4.0 · Omar hoftun, CC BY-SA 4.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ak Günlük (Hint Günlüğü)

Boswellia serrata Roxb. ex Colebr.

Diğer adları
Ak günlük, Hint günlüğü, Hint günlük ağacı; Hintçe salai, salai guggal; İngilizce Indian frankincense
Familya
Burseraceae (Günlükgiller)
Kullanılan kısım
Gövde kabuğundan çıkan reçine (günlük)

Ak günlük, Hindistan'ın kuru ve kayalık dağlık bölgelerinde yetişen, gövdesinden kokulu reçine akan bir ağaçtır. Reçine yüzyıllardır tütsü ve günlük kokusu olarak anılır. Arap Yarımadası ve Somali kıyılarının günlük ağacı Boswellia sacra ile karıştırılmaması gerekir.

Botanik özellikleri

Boswellia serrata, 10-15 metreye kadar boylanabilen, kurak mevsimde yapraklarını döken orta boy bir ağaçtır. Gövdesi ince, kâğıt gibi soyulan, açık renkli bir kabukla kaplıdır. Yaprakları tüysü bileşik yapıdadır; küçük, beyazımsı çiçekleri salkım biçiminde dizilir. Meyvesi üç köşeli, küçük bir kapsüldür.

Tür Hindistan'ın orta ve batı yarımada bölgelerindeki kuru, taşlı yamaçlarda doğal olarak yetişir. Kabuğuna yapılan hafif çizikten süt rengi bir özsu sızar; bu özsu hava ile temas edince katılaşarak sarımsı, yarı saydam damlalar hâline gelir. Reçine, kökenine bağlı olarak topaklar ya da tane tane toplanır, ayıklanıp dereceli olarak ayrılır.

Tarihçe

Günlük, eski dünyanın en eski ticaret mallarından biridir; antik çağda tütsü olarak Arap Yarımadası'ndan Akdeniz'e, Mısır'a ve Roma'ya taşınmıştır. Plinius, Naturalis Historia'da tütsü yollarını ve tüccarların kazancını uzun uzun anlatır. Bu ünlü günlük ticareti ağırlıklı olarak Boswellia sacra ve yakın türlerinden elde edilen Arap günlüğüne dayanır.

Boswellia serrata ise Hindistan alt kıtasının yerel günlüğüdür; Hint kültüründe salai adıyla tütsü ve törensel kokular arasında yer alır. Avrupa'da bu türün tanınması daha geç bir dönemde, bitki bilimcilerin Hindistan'dan topladığı örneklerle başlamış, tür 19. yüzyılın başında Roxburgh ve Colebrooke'un çalışmalarıyla bilimsel yayın dünyasına girmiştir.

Kültürdeki yeri

Günlük reçinesi dünyanın birçok yerinde ibadet mekânlarında tütsü olarak yakılır. Mabetlerde, ayinlerde ve evlerde odayı kokulandırmak için kömür üzerine küçük parçalar atılması çok eski bir uygulamadır. Hindistan'da salai reçinesi yerel ticarette tütsü ve koku maddesi olarak satılır.

Türkiye'de günlük, aktarlarda daha çok tütsü maddesi ve geleneksel koku malzemesi olarak bilinir. Bu iş için ağırlıklı olarak ithal edilen reçine kullanılır. Türkçedeki günlük adı eski kaynaklarda genel olarak bu tür kokulu reçineleri anlatan bir sözcük olarak geçer.

Mutfakta

Ak günlük mutfakta bir baharat ya da besin olarak kullanılmaz; reçine esas olarak tütsü ve koku malzemesidir. Bu nedenle bir yemek tarifine eklenmemelidir. Aktarlarda kuru, topak ya da tane hâlinde satılır.

Saklama için reçine kapağı kapalı cam ya da teneke bir kapta, serin, kuru ve ışıksız bir yerde tutulur. Isı ve nem reçinenin topaklaşmasına yol açabilir. Tütsü olarak kullanılırken açık ateşten ve çocukların ulaşabileceği yerlerden uzak durulmalı, tütsü yakılan oda havalandırılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Ak günlük nedir?

Ak günlük, Hindistan'da yetişen Boswellia serrata ağacının kabuğundan akan, kuruyunca sarımsı topaklar oluşturan kokulu reçinedir. Hint günlüğü adıyla da bilinir.

Ak günlük ile Arap günlüğü aynı mıdır?

Hayır. Arap Yarımadası, Umman ve Somali günlüğü Boswellia sacra ve yakın türlerinden gelir. Ak günlük ise Hindistan'a özgü Boswellia serrata'dır; ikisi aynı cinsten ama farklı türlerdir.

Ak günlük nerede yetişir?

Hindistan'ın kuru, kayalık ve dağlık bölgelerinde doğal olarak bulunur. Türkiye'de yetişmez, aktarlara ithal edilerek gelir.

Ak günlük nasıl saklanır?

Kapalı bir kapta, serin ve kuru bir yerde, ışık ve nemden uzak saklanır. Tütsü olarak yakılırken havalandırmaya dikkat edilmelidir.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Kew, Plants of the World Online (POWO), Boswellia serrata kaydı.

WhatsApp