Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Alıç Çiçeği (Crataegus monogyna) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Alıç Çiçeği fotoğraf 1Alıç Çiçeği fotoğraf 2Alıç Çiçeği fotoğraf 3
Fotoğraflar: Danny Steven S., CC BY-SA 3.0 · Rillke, CC BY-SA 3.0 de · Didier Descouens, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Alıç Çiçeği

Crataegus monogyna Jacq. (Türkiye'de ayrıca Crataegus orientalis, Crataegus azarolus)

Diğer adları
Alıç, yemişen, akdiken, geyikdikeni, kızılalıç; sarı meyvelisi için sarı alıç
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Çiçekli dal uçları (çiçek ve yaprak birlikte), olgun meyveler

İlkbaharda beyaz, kokulu çiçeklerle örtülen, sonbaharda kırmızı ya da turuncu küçük meyveler veren dikenli bir çalı ya da küçük ağaçtır. Türkiye'nin hemen her yerinde yetişir. Çiçekli dalları kurutularak bitki çayı yapılır, meyvesi ise taze yenir ve pekmezi, marmeladı yapılır.

Botanik özellikleri

2–10 m boylanabilen, dalları sert dikenli bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları derin loplu, parlak yeşildir.

Nisan–mayıs aylarında dal uçlarında, beş beyaz taç yapraklı, ortası pembe başçıklı erkek organlarla süslü çiçekler kümeler hâlinde açar. Çiçeklerin hafif tatlımsı, kendine özgü bir kokusu vardır.

Meyveleri elma biçiminde, nohut ile fındık büyüklüğü arasındadır ve sonbaharda olgunlaşır. Crataegus monogyna'nın meyvesi kırmızıdır ve tek çekirdeklidir; "monogyna" (tek dişi organlı) adı buradan gelir. Anadolu'da yaygın olan Crataegus orientalis'in meyvesi ise turuncu-kırmızı, daha iri ve tüylüdür. Orman kenarlarında, çalılıklarda, tarla sınırlarında ve kurak yamaçlarda yetişir.

Tarihçe

Alıç, Antik Çağ'dan beri bilinir. Dioskorides De Materia Medica'da "oxyakantha" (sivri diken) adıyla anlatır. Cins adı Crataegus, Yunanca "kratos" (sağlamlık) sözcüğünden gelir ve odununun çok sert olmasına işaret eder.

Avrupa'da yüzyıllar boyunca tarla sınırlarında canlı çit olarak dikilmiştir; İngiltere'de çiçeğini mayıs ayında açtığı için "may" ya da "mayflower" diye anılır. 1620'de Amerika'ya göçmen taşıyan ünlü Mayflower gemisinin adı da bu çiçekten gelir.

Kültürdeki yeri

Anadolu'da alıç, sonbaharın en sevilen yabani meyvelerinden biridir. Köylerde dallarından toplanıp taze yenir, kurutulup kışa saklanır; pazarlarda tabak tabak satılır.

Sert ve sağlam odunundan alet sapları, baston ve ince işler yapılır. Dikenli dallarıyla tarlaları hayvanlardan koruyan doğal bir çit olarak da kullanılmıştır. Avrupa folklorunda mayıs bayramlarının ve bahar şenliklerinin çiçeğidir.

Mutfakta

Olgun meyveleri taze yenir; tadı hafif ekşi, unlu ve elmamsıdır. Meyveden pekmez, marmelat, reçel, komposto ve sirke yapılır. Meyvenin pektini bol olduğu için marmelat kolayca kıvam alır.

Kurutulmuş çiçekli dal uçları ve meyveler bitki çayı olarak demlenir; çiçek çayının hafif ve çiçeksi bir aroması vardır.

Sık sorulan sorular

Alıç nedir?

Alıç (Crataegus), gülgiller familyasından, dikenli bir çalı ya da küçük ağaçtır. İlkbaharda beyaz çiçek açar, sonbaharda kırmızı ya da turuncu küçük meyveler verir.

Alıç ile yemişen aynı mı?

Evet. Yemişen, akdiken ve geyikdikeni, Türkiye'nin farklı yörelerinde alıç türleri için kullanılan adlardır.

Alıç çiçeği ne zaman toplanır?

Çiçekler tam açtığı dönemde, genellikle nisan–mayıs aylarında, yapraklarıyla birlikte çiçekli dal uçları olarak toplanıp gölgede kurutulur.

Alıç meyvesi nasıl tüketilir?

Sonbaharda olgunlaşan meyveler taze yenir ya da pekmez, marmelat, reçel ve komposto yapılır; kurutulup kışın da kullanılabilir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Cilt 4, Edinburgh University Press, 1972.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp