Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Arap Zamkı (Senegalia senegal) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Arap Zamkı fotoğraf 1Arap Zamkı fotoğraf 2Arap Zamkı fotoğraf 3Arap Zamkı fotoğraf 4Arap Zamkı fotoğraf 5Arap Zamkı fotoğraf 6
Fotoğraflar: Tarig A. Eltom, CC BY 3.0 · Epop, Public domain · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Saifoulaye KANON, CC BY-SA 4.0 · JMK, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Arap Zamkı

Senegalia senegal (L.) Britton (syn. Acacia senegal (L.) Willd.)

Diğer adları
Akasya zamkı, hamiyet zamkı, zamk-ı arabi; İngilizce: gum arabic, gum acacia
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Gövde ve dallardan sızan zamk (reçine benzeri salgı)

Arap zamkı, Senegalia senegal ve yakın akasya türlerinin gövdesinden sızıp kuruyan, suda çözünen doğal bir zamktır. Gıdada kıvam verici ve sabitleyici, sanatta ise mürekkep ve sulu boyanın bağlayıcısı olarak bilinir. Hat ve minyatür sanatında önemli bir malzeme olmuştur.

Botanik özellikleri

Senegalia senegal, Afrika'nın Sahel kuşağında, Senegal'den Sudan'a uzanan kurak bölgelerde yetişen, dikenli, boyu beş-on iki metre arasında değişen küçük bir ağaçtır. Bileşik yaprakları çok küçük yaprakçıklardan oluşur; çiçekleri krem renkli, başak biçimindedir. Gövdedeki yaralanmalardan sızan ve havada sertleşen yapışkan sıvı, damla biçimli, açık sarı ya da kehribar renkli zamk topakları oluşturur.

Zamk, öncelikle bitkinin kendini yaralanmadan koruma yöntemidir; kurak mevsimde dallara hafif kesikler açılarak toplanması bu doğal süreci hızlandırır. Zamk, şeker ve proteinli karmaşık yapısı sayesinde suda kolayca çözünür, alkolde ise çözünmez. Ticarette bu zamkın büyük bölümü Sudan, Çad ve Nijerya gibi ülkelerden gelir.

Tarihçe

Arap zamkı, eski Mısır'da boyaların ve mürekkebin bağlayıcısı olarak kullanılan en eski maddelerden biridir. Dioskorides'in De Materia Medica adlı eserinde ve Plinius'un Naturalis Historia'sında akasya ağacından elde edilen zamk açıkça tarif edilir. Adının "Arap" olması, zamkın uzun süre Arap tüccarlar aracılığıyla Akdeniz dünyasına getirilmesiyle ilgilidir.

İslam dünyasında ve Osmanlı'da hat, tezhip ve minyatür sanatında zamk, kâğıt üzerindeki pigmentleri ve karaları bağlamak için aranan bir maddeydi. Hattatlar mürekkep yaparken is, zamk ve su karışımı kullanır; zamk mürekkebin akıcılığını, parlaklığını ve kâğıda tutunmasını belirlerdi. Baytop'un sözlüğü de zamk adlarının Türkçedeki karşılıklarını kayda geçirir.

Kültürdeki yeri

Zamk elde edilen ağaçlar çoğunlukla doğal ya da yarı doğal akasya ormanlarından yönetilir. Ağaçlar yağış az olduğunda, kuru mevsimde (yaklaşık kasımdan mayısa) kabuktan sızan zamk damlalarını verir; el ile toplanan damlalar açık havada kurutulur ve ayıklanır. Sahel bölgesinde bu ürün, yerel topluluklar için önemli bir gelir kaynağıdır ve ağaçlar çölleşmeyle mücadelede de değerlendirilir.

Toplanan zamk ayıklanır, rengine ve temizliğine göre sınıflandırılır; toz ya da granül hâlde pazarlanır. Kalitesi renginin açıklığı, yabancı madde oranı ve suda çözünme hızıyla değerlendirilir.

Mutfakta

Arap zamkı gıda sanayisinde E414 koduyla kıvam verici, stabilizatör ve emülgatör olarak kullanılır. Şekerleme, jelatinli lokumlar, içecek aromaları, pasta süslemeleri ve şeker kaplamalarında yer alır. Ev mutfağında pasta ve şekerleme sanatında yenilebilir boyaları ve yapıştırıcı kıvamları hazırlamak için kullanılır.

Sanatta ise sulu boya, gouache ve geleneksel mürekkep yapımının ana bağlayıcılarındandır. Toz ya da granül zamk, nemden uzak, ağzı kapalı kutuda saklanır; nem çeken zamk topaklanabilir. Kullanılacağı zaman suda bekletilerek çözülür.

Sık sorulan sorular

Arap zamkı nedir?

Arap zamkı, Senegalia senegal gibi akasya türlerinin gövdesinden sızan, suda çözünen doğal bir zamktır.

Latince adı nedir?

Senegalia senegal (L.) Britton; eski adıyla Acacia senegal.

Nerede yetişir?

Ağaç, Afrika'nın Sahel kuşağında, özellikle Sudan, Çad, Nijerya ve Senegal çevresinde yetişir.

Nasıl saklanır?

Kuru ve serin bir yerde, ağzı sıkı kapalı kapta saklanır; nem alırsa topaklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Grieve, M. (1931). A Modern Herbal
Baytop, T. (1994). Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK
Mabberley's Plant-Book
FAO, Gum arabic production and trade reports
Kew Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp