Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Adi ardıç, ardıç tohumu (meyvesi), ardıç yemişi; İngilizce: common juniper, juniper berry
Familya
Cupressaceae (Servigiller)
Kullanılan kısım
Olgun kozalak meyvesi ("ardıç tohumu")
Ardıç (Juniperus communis L.), iğne yapraklı, kışın da yeşil kalan, kuzey yarımkürenin en geniş yayılışlı ağaççık türlerindendir. Mavi-siyah renkli yuvarlak kozalak meyvesine halk arasında "ardıç tohumu" denir. Bu meyveler cin gibi içkilerin aromasında ve bazı yemeklerde baharat olarak yer alır.
Botanik özellikleri
Juniperus communis, bulunduğu ortama göre dik bir ağaççık ya da yere yayılan bir çalı biçiminde gelişebilen, yaprak dökmeyen bir bitkidir. Yaprakları dar, sert ve sivri iğne biçimindedir; üçerli halkalar hâlinde dizilir ve üst yüzünde beyazımsı bir çizgi bulunur. Ayrı eşeyli olması nedeniyle erkek ve dişi kozalaklar farklı bitkilerde oluşur. Dişi kozalaklar etlenir ve olgunlaşmak için iki-üç yıl gerektirir; yeşilken sonra mavimsi-siyah bir renge dönüşür.
Bu etli yapı botanik açıdan gerçek bir meyve değil, kaynaşmış pulların oluşturduğu kozalaktır; halk dilinde "ardıç yemişi" ya da "ardıç tohumu" olarak anılır. Tür, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya'da çok geniş bir alana yayılmıştır. Türkiye'de yüksek dağlık alanlarda ve ormanaltı kesimlerinde doğal olarak bulunur. Ardıç katranının ise Juniperus communis'ten değil, kıl ardıç olarak da bilinen Juniperus oxycedrus'un odunundan elde edildiği unutulmamalıdır.
Tarihçe
Ardıç, Avrupa ve Akdeniz uygarlıklarında çok eski çağlardan beri tanınır; Dioskorides'in De Materia Medica'sında ve Plinius'un Naturalis Historia'sında ardıç ağaçları ve meyveleri ayrıntılı biçimde yer alır. Kuzey Avrupa'da ardıç dalları tütsülemek, kokulu odun olarak yakmak ve et ürünlerini tütsülemek için kullanılırdı. Hollanda'da on yedinci yüzyılda ardıç aromalı bir damıtık olan "genever" doğdu; adı Latince juniperus sözcüğünden gelir ve sonradan cin (gin) adıyla yayıldı.
Anadolu'da ardıç, yüzyıllardır yapı malzemesi, yakacak ve tütsü bitkisi olarak değerlendirilmiştir. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'ne göre Türkiye'de ardıç adı birden fazla Juniperus türü için kullanılır ve bu türler yöreden yöreye farklı adlarla geçer. Ardıç katranı da ayrı bir tür olan Juniperus oxycedrus'tan elde edildiğinden, iki ürünü karıştırmamak gerekir.
Kültürdeki yeri
Adi ardıç, kuru, kireçli ya da kumlu toprakları sever; güneşli açık alanlarda iyi gelişir ve soğuğa çok dayanıklıdır. Doğada yavaş büyüyen bir bitki olduğundan, tarla ölçeğinde yetiştirilmesi sınırlıdır ve ticari ürün çoğunlukla doğal alanlardan toplanır. Bu nedenle bazı bölgelerde yabani populasyonlar üzerinde baskı oluşur; toplayıcılığın sürdürülebilir biçimde yapılması önemlidir.
Meyveler sonbaharda olgunlaştığında elle ya da altına serilen örtüye silkelenerek toplanır. Gölgede, havadar bir yerde kurutulur; kuruyunca koyu mor-siyah renkte, kırışık, kendine özgü kokulu bir görünüm alır. Kurutulmuş meyve bütün olarak satılır.
Mutfakta
Ardıç tohumu, özellikle Kuzey Avrupa ve Alman mutfağında lahana turşusu, av eti, domuz eti ve marinasyonlarda kullanılan keskin kokulu bir baharattır. Reçineli, hafif çam kokusuna benzeyen ve biraz acımsı tadı vardır; kullanılmadan önce hafifçe ezilir. Cin gibi bazı damıtık içkilerin ana aroması da ardıçtır. Türk mutfağında yaygın bir baharat değildir, ancak bazı yörelerde tütsü ve özel yemek aroması olarak kullanıldığı olur.
Kurutulmuş meyveler ışıktan ve nemden uzak, hava almayan bir kapta saklanır. Bütün hâlde bir-iki yıl kokusunu korur; öğütülmüş hâli çabuk uçar. Kullanılacak miktar azdır, birkaç tane yemeğe aroma vermeye yeter.
Sık sorulan sorular
Ardıç nedir?
Ardıç (Juniperus communis), kışın yeşil kalan iğne yapraklı bir ağaççıktır. Mavimsi-siyah kozalak meyvesi "ardıç tohumu" olarak bilinir.
Latince adı nedir?
Juniperus communis L.; Cupressaceae (Servigiller) familyasındandır.
Ardıç katranı bu bitkiden mi elde edilir?
Hayır. Ardıç katranı kıl ardıç olarak bilinen Juniperus oxycedrus'un odunundan elde edilir.
Nasıl saklanır?
Kurutulmuş meyve, ışıktan ve nemden uzak, hava almayan bir kapta saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Grieve, M. (1931). A Modern Herbal Baytop, T. (1994). Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK Davis, P.H. (ed.). Flora of Turkey and the East Aegean Islands Mabberley's Plant-Book Kew Plants of the World Online (POWO)