Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Yalancı Portakal (Ayı Elması) (Maclura pomifera) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 1Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 2Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 3Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 4Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 5Yalancı Portakal (Ayı Elması) fotoğraf 6
Fotoğraflar: USGS Native Bee Inventory and Monitoring Laboratory from Bel…, Public domain · USGS Native Bee Inventory and Monitoring Laboratory, Public domain · Syrio, CC BY-SA 4.0 · Photo by and (c)2016 Derek Ramsey (Ram-Man), CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · PookieFugglestein, CC0 · Wikimedia Commons

Yalancı Portakal (Ayı Elması)

Maclura pomifera (Raf.) C.K.Schneid.

Diğer adları
Yalancı portakal, ayı elması; İng. osage orange, hedge apple, horse apple, bois d'arc
Familya
Moraceae (Dutgiller)
Kullanılan kısım
Odun ve çit bitkisi olarak ağaç (meyvesi yenmez)

Yalancı portakal ya da ayı elması (Maclura pomifera), Kuzey Amerika kökenli, dikenli ve sert odunlu bir ağaçtır. Yeşil, kabarık yüzeyli, portakal büyüklüğünde meyveleri yenmez. Sert odunu geçmişte yay yapımında, dikenli yapısı ise canlı çitlerde değerlendirilmiştir.

Botanik özellikleri

Maclura pomifera, dutgiller ailesinden 8-15 metre boylanan, dikenli dalları ve koyu yeşil, parlak, yumurta biçimli yaprakları olan yaprak döken bir ağaçtır. Ağaç, eşeyli olarak erkek ve dişi bireylerden oluşan ayrı eşeyli bir bitkidir; yalnızca dişi ağaçlar meyve verir. Gövde kabuğu turuncumsu-kahverengi ve derin çatlaklıdır.

Meyve, 8-15 santimetre çapında, yüzeyi beyinsi kıvrımlı, sarımsı yeşil ve iri bir topaç gibidir; çok sayıda küçük meyvenin birleşmesiyle oluşan bir toplu meyvedir. Kesildiğinde ya da kırıldığında yapışkan, sütsü bir özsu çıkarır. Bu nedenle bitkiyle çalışırken eldiven kullanılması önerilir. Meyve yenmez ve dayanıksız bir yapısı vardır; sonbaharda yere düşer.

Tarihçe

Maclura pomifera, doğal olarak Teksas, Oklahoma ve Arkansas'ın Red River çevresindeki küçük bir alanda yetişirdi. Osage halkı sert ve esnek odunundan yay yaptığı için Fransız kâşifler ağaca bois d'arc, yani yay ağacı adını verdi; bu ad zamanla İngilizceye bodark biçiminde geçti. Ağaç, 19. yüzyılın başında Lewis ve Clark seferi döneminde Avrupalılarca da tanındı.

Dikenli yapısı nedeniyle 19. yüzyılda ABD'de çit yapmak için çok sayıda dikildi; dikenli telin yaygınlaşmasından önce Amerikan çiftliklerinin yaygın çit bitkilerinden biriydi. 1930'larda Büyük Ovalar'da rüzgâr perdesi dikim programlarında da kullanılmıştır. Türkiye'ye süs ağacı olarak getirilmiş, bazı parklarda ve eski bahçelerde yetiştirilmektedir.

Kültürdeki yeri

Yalancı portakal, kendine özgü meyvesi sayesinde parklarda dikkat çeken bir ağaçtır. Kuruyan meyveler dekoratif amaçla evlerde saklanır; sonbahar tabaklarında sıkça yer alır. Odunu çok sert ve çürümeye dayanıklı olduğu için çit direği yapımında tercih edilmiştir.

Odunundan elde edilen sarı boyaya dair eski kayıtlar vardır. Ağaç, dikenleri nedeniyle çocuklar ve hayvanlar için dikkat gerektirir; meyvesi büyük ve ağır olduğundan düştüğü yerde zarar verebilir. Türkçedeki ayı elması ve yalancı portakal adları, meyvenin görünümünden kaynaklanan yöresel benzetmelerdir.

Mutfakta

Yalancı portakal mutfakta kullanılmaz; meyvesi yenmez. Sütsü özsuyu cildi tahriş edebilir ve meyve, tadı nedeniyle de gıda olarak değerlendirilmez. Bitki süs, gölge, çit ve odun amaçlı ele alınır.

Süs amaçlı toplanan meyveler kuru, havadar ve serin bir yerde saklanır; zamanla sararır ve kurur. Çocukların ve evcil hayvanların ağzına almaması için ulaşamayacakları yerlerde tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Yalancı portakal (ayı elması) nedir?

Maclura pomifera, Kuzey Amerika kökenli, dikenli ve sert odunlu, portakala benzer iri meyveli bir ağaçtır; meyvesi yenmez.

Latince adı nedir?

Latince adı Maclura pomifera (Raf.) C.K.Schneid. şeklindedir.

Odunu neden ünlüdür?

Odunu çok sert, dayanıklı ve esnektir; Osage halkı yay yapımında kullanmıştır. Bu nedenle Fransızca bois d'arc, yani yay ağacı adıyla bilinir.

Nerede yetişir?

Doğal olarak Güney Amerika Birleşik Devletleri'nin güneyinde yetişir; Türkiye dahil birçok ülkede süs ve çit bitkisi olarak dikilmiştir.

Kaynaklar

Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Science, Plants of the World Online (POWO)
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994

WhatsApp