Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ayvadana (Artemisia vulgaris), pelinin akrabası olan, gümüşi-tüylü yapraklı, kokulu ve çok yıllık bir otsu bitkidir. Avrupa'da mugwort adıyla bilinir ve eski çağlardan beri bahçelerde ve yol kenarlarında yetişen bilinen bir bitkidir.
Botanik özellikleri
Artemisia vulgaris, papatyagiller ailesinden, 1-2 metreye ulaşabilen, dik ve çoğunlukla morumsu gövdeli, çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları derin parçalı, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü ise ince beyaz tüylerle kaplı olduğu için gümüşi görünür. Temmuz-eylül aylarında dallı bir salkım üzerinde, soluk sarı ya da kırmızımsı küçük çiçek başları açar.
Bitki, genel olarak kendine özgü, baharatlı-acımsı bir kokuyla tanınır. Kök sistemi köksaplı olup yayılarak yoğun öbekler oluşturabilir. Kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde, yol kenarlarında, nehir kıyılarında ve ekilmemiş alanlarda yetişir. Pelin cinsinin diğer türleri gibi tohumları çok küçüktür.
Tarihçe
Artemisia cinsinin adı Plinius'un anlatısına göre Yunan avcılık ve doğa tanrıçası Artemis'e ithaf edilmiş olabilir; bununla birlikte adın gerçek kökeni kesin değildir. Antik Yunan ve Roma metinlerinde Artemisia adıyla anılan bitkiler arasında bu tür de sayılır, ancak her zaman kesin eşleştirme yapılamaz. Ortaçağ Avrupa'sında mugwort, ev bahçelerinde yetiştirilen ve kutlama geleneklerinde kullanılan bir bitki olarak bilinirdi.
Bira yapımında, şerbetçiotunun yaygınlaşmasından önce, mugwort gibi otlardan oluşan gruit karışımlarının tatlandırıcı olarak kullanıldığı anlatılır. Almanya'da geleneksel Noel kazı yemeğinde kokusu için kullanıldığı için bitkiye bazı yörelerde kaz otu da denir. Türkçedeki ayvadana ve ayvadene adları, yöreden yöreye değişen, pelin akrabası bir bitkiye verilen adlardır.
Kültürdeki yeri
Ayvadana, Avrupa halk geleneklerinde yaz gündönümü kutlamalarında, kapılara ve evlere asılan otlar arasında yer alırdı. İngilizce mugwort adının eski İngilizcedeki mugwyrt sözcüğünden geldiği ve bira ile içeceklere tat vermesinden doğduğu sanılır. Doğu Asya'da yakın akrabası Artemisia argyi ile Artemisia princeps, Japonya'da yomogi adıyla mutfakta ve geleneksel tatlılarda kullanılır.
Bitki yaygın bir yabani ot olduğu için bazı bölgelerde istilacı kabul edilir. Alerjik polen üretimi nedeniyle bazı kişiler için sorun oluşturabilir. Yetiştirilmek isteniyorsa güneşli ve iyi drene edilmiş toprakta, kontrollü bir köşede tutulmalıdır.
Mutfakta
Ayvadana Türk mutfağında yaygın olarak kullanılan bir baharat değildir. Avrupa mutfağında genç yaprakları, yağlı etlerin, özellikle kaz ve ördeğin içine ve yanına, küçük miktarda kokulandırıcı olarak konulmuştur. Güçlü ve acımsı bir tadı olduğu için çok az miktarda, tariflere uygun kullanılmalıdır.
Kurutulmuş ayvadana yaprakları ışıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı cam kavanozda, serin ve kuru bir yerde saklanır. Taze toplanıp gölgede kurutulan dalların rengi ve kokusu daha iyi korunur. Yabani olarak toplanacaksa yol kenarı gibi kirli alanlardan alınmamalı ve bitki türü mutlaka doğru belirlenmelidir.
Sık sorulan sorular
Ayvadana nedir?
Ayvadana (Artemisia vulgaris), pelinin akrabası, gümüşi yapraklı ve kokulu çok yıllık bir otsu bitkidir; İngilizcede mugwort olarak bilinir.
Latince adı nedir?
Latince adı Artemisia vulgaris L. şeklindedir.
Nerede yetişir?
Kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde, yol kenarlarında, dere kıyılarında ve ekilmemiş alanlarda yetişir.
Nasıl saklanır?
Gölgede kurutulmuş yapraklar ışıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı cam kavanozda serin ve kuru bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew Science, Plants of the World Online (POWO)