Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Bakam Ağacı (Haematoxylum campechianum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Bakam Ağacı fotoğraf 1Bakam Ağacı fotoğraf 2Bakam Ağacı fotoğraf 3Bakam Ağacı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Yakshitha, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Fpalli, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Bakam Ağacı

Haematoxylum campechianum L.

Diğer adları
Kampeş ağacı, bakam ağacı; İng. logwood, bloodwood tree, campeachy wood
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Öz odun (boya maddesi için)

Bakam ağacı ya da kampeş ağacı (Haematoxylum campechianum), Orta Amerika kökenli, öz odunundan koyu mor-siyah boya elde edilen, baklagiller ailesinden dikenli bir ağaçtır. Avrupa'da 16. yüzyıldan itibaren tekstil boyacılığında önemli bir ticaret malı olmuştur. Mutfakta kullanılmaz.

Botanik özellikleri

Haematoxylum campechianum, 8-12 metre boylanabilen, dikenli, eğri büğrü gövdeli, çok dallı küçük bir ağaçtır. Yaprakları bileşik, küçük, ters yumurta biçimli yaprakçıklardan oluşur. Çiçekleri küçük, sarı ve hoş kokulu salkımlar halindedir; meyvesi yassı, ince bir baklagil kılıfıdır.

Cins adı Yunanca haima (kan) ve xylon (odun) sözcüklerinden gelir; kesilen odunun, havayla temas edince koyu kırmızıya döneceği için bu ad verilmiştir. Türün adı, Meksika'nın Yucatan Yarımadası'ndaki Campeche eyaletinden gelir. Öz odunda hematoksilin adlı madde bulunur; hava ve yükseltgenme ile bu madde hematein adlı boyaya dönüşür.

Tarihçe

Bakam ağacı, İspanyolların Orta Amerika'yı 16. yüzyılda ele geçirmesinin ardından Avrupa'da tanınmış ve kısa sürede değerli bir boya ağacı olarak ticarete konu olmuştur. Yucatan kıyılarında ve Belize bölgesinde odun kesimi, İngiliz, İspanyol ve korsan gruplar arasında yıllarca sürecek bir ticaret ve rekabet konusu olmuştur. Logwood olarak Avrupa tekstil boyacılığında yün, ipek ve pamuklu kumaşların koyu mor, gri ve siyah renklere boyanmasında kullanılmıştır.

Hematoksilinin odundan ilk kez saf olarak ayrılması 1810 yılında Fransız kimyager Michel Eugène Chevreul tarafından yapılmıştır. 19. yüzyıldan itibaren hematoksilin, laboratuvarlarda mikroskop örneklerinin boyanmasında temel boyalardan biri haline gelmiş ve bu kullanım bugün de sürmektedir. Türkiye'de bakam adıyla anılan boya ağacı, tarihte tekstil ve boya ticareti kayıtlarında geçer.

Kültürdeki yeri

Bakam ağacı, İngiliz imparatorluk ticaret tarihinde ve Karayip denizcilik hikayelerinde yer alan bir ağaçtır. Boyacılık sanayisinin sentetik boyalara geçmesine kadar, kumaş ve mürekkep yapımında kullanılan en önemli doğal boyalardan biri sayılırdı. Kuru ve ağır odunu, gemilerle toplu halde Avrupa limanlarına taşınırdı.

Bugün ağaç Orta Amerika ve Karayipler dışında Hindistan, Jamaika ve diğer tropikal bölgelerde de yetiştirilir ve yer yer doğallaşmıştır. Doğal boyacılığa ilgi duyan el sanatçıları ve tekstil sanatçıları arasında hâlâ talep gören bir bitkidir. Odun talaşı, mürekkep ve ahşap boyası için de kullanılır.

Mutfakta

Bakam ağacı mutfakta kullanılmaz; baharat ya da gıda bitkisi değildir. Odun ve talaşından elde edilen boya, tekstil ve laboratuvar boyacılığında kullanılır. Gıda boyası olarak da kullanılması uygun değildir.

Boya amaçlı satılan bakam odunu talaşı kuru, serin ve ağzı kapalı bir kapta saklanır. Boyama işleminde kullanılan kaplar yemek pişirme amacıyla kullanılan kaplardan ayrı tutulmalıdır. Çocuklardan uzak yerde saklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Bakam ağacı nedir?

Bakam ağacı ya da kampeş ağacı (Haematoxylum campechianum), öz odunundan koyu mor-siyah boya elde edilen, Orta Amerika kökenli dikenli bir ağaçtır.

Latince adı nedir?

Latince adı Haematoxylum campechianum L. şeklindedir; Yunanca kan ve odun sözcüklerinden türetilmiştir.

Hematoksilin nedir?

Hematoksilin, bakam ağacının öz odunundan elde edilen boya maddesidir. Tekstil boyacılığında ve laboratuvarlarda mikroskop örneklerini boyamak için kullanılır.

Mutfakta kullanılır mı?

Hayır. Bakam ağacı boya ağacıdır; mutfakta kullanılmaz.

Kaynaklar

Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Kew Science, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp