Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Bamya (Abelmoschus esculentus), ebegümeci ve hibiskus ile akraba, sıcak iklim sebzesidir. Amasya, Tokat ve Turhal yörelerinde ipe dizilip kurutulan bamya kurusu, kış sofralarının bilinen bir geleneğidir. Taze ve kurutulmuş meyvesi yemeklerde kullanılır.
Botanik özellikleri
Abelmoschus esculentus, 1-2 metreye ulaşabilen, tek yıllık, sıcağı seven bir bitkidir. Elle bölünmüş, iri yaprakları ve sarı, ortası koyu kırmızı lekeli büyük hibiskus benzeri çiçekleri vardır. Çiçek tek günde açıp solar.
Meyve uzun, beş köşeli, tüylü bir kapsüldür; içinde çok sayıda yuvarlak tohum bulunur. Meyve kesilince sümüksü bir doku gösterir, bu da bamyaya özgü bir niteliktir. Isı isteyen bir türdür; Türkiye'de Akdeniz, Ege ve İç Anadolu'nun ılıman bölgelerinde yetiştirilir.
Tarihçe
Bamyanın anavatanı konusunda tek bir görüş yoktur; Doğu Afrika, Etiyopya çevresi ve Güney Asya sıkça önerilir. Mısır ve Arap dünyasında erken dönemlerden beri kullanıldığı, oradan Akdeniz'e ve Osmanlı topraklarına yayıldığı kabul edilir. Atlantik köle ticareti ile Amerika'ya taşınmış, Amerikan Güney mutfağında gumbo yemeğinin temel malzemesi olmuştur.
Osmanlı mutfağında bamya, et yemeklerinin ve zeytinyağlıların yaygın bir parçasıdır. Bitkinin bilimsel adı, Linnaeus'un Hibiscus esculentus olarak yayımlamasından sonra Medik. tarafından yeni cinse aktarılmıştır; bugün geçerli ad Moench'e atfedilen Abelmoschus esculentus'tur.
Kültürdeki yeri
Amasya, Tokat ve Turhal çevresinde bamya, yaz sonunda toplanıp iğne ve iple uzun zincirler halinde dizilir, avlularda ve balkonlarda güneşte kurutulur. Bu bamya kurusu, kışlık hazırlıklarının tanıdık bir görüntüsüdür ve gelinlik kız hünerinin örneği olarak anılır.
Türk mutfağında bamya, zeytinyağlı, etli ve kuru bamya olarak ayrı ayrı hazırlanır. Kuru bamya dolması ve kuru bamya yemeği, bazı yörelerde bayram ve kış sofralarının özel yemeklerindendir.
Mutfakta
Taze bamya yemeklerde bütün veya doğranarak kullanılır. Sümüksü dokuyu azaltmak için sirke ya da limonla muamele edilir. Etli bamya, zeytinyağlı bamya, bamya çorbası ve turşusu bilinen kullanımlarıdır. Kuru bamya yemek öncesi suda bekletilir, sonra etli ya da dolma olarak pişirilir.
Kuru bamya, nem almayan, havadar ve serin bir yerde bez torbada ya da kavanozda saklanır. Taze bamya buzdolabında kağıt torba içinde birkaç gün durabilir; daha uzun saklamak için dondurulabilir.
Sık sorulan sorular
Bamya nedir?
Bamya, Abelmoschus esculentus adlı, ebegümecigillerden, sıcağı seven tek yıllık bir sebze bitkisidir.
Bamyanın Latince adı nedir?
Latince adı Abelmoschus esculentus (L.) Moench olup eski adı Hibiscus esculentus L.'dir.
Bamya kurusu nedir?
Taze bamyanın ipe dizilerek güneşte kurutulmasıyla elde edilen kışlık gıdadır; özellikle Amasya, Tokat ve Turhal çevresinde yaygındır.
Bamya nasıl saklanır?
Kurusu nem almayan serin yerde bez torba veya kavanozda, tazesi buzdolabında kağıt torbada saklanır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. FAO, Abelmoschus esculentus yetiştiricilik bilgi notları. Kew Plants of the World Online (POWO), Abelmoschus esculentus kaydı.