Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Bayır turpu (Armoracia rusticana), turpgillerden, kalın ve beyaz kökü keskin ve yakıcı kokusuyla bilinen çok yıllık bir bitkidir. Rendelenmiş kökü soslarda ve etin yanında kullanılır. Batı'da, yeşil renklendirilmiş yaban turpu pastası çoğunlukla wasabi yerine geçer.
Botanik özellikleri
Armoracia rusticana, Brassicaceae familyasından, 60-120 cm boylanabilen, çok yıllık otsu bir bitkidir. Kalın, etli, beyaz-sarımsı kök ve uzun, kenarı dişli, parlak yeşil yapraklardan oluşur. Çiçekleri küçük, beyaz ve dört taç yapraklıdır; bitki tohum yerine çoğunlukla kök parçalarıyla çoğalır.
Kökü rendelenince veya ezilince keskin, burun yakan bir koku verir. Bu özellik hardal ve turpla ortak bir nitelik olup familyaya özgüdür. Bitki Doğu Avrupa ve Batı Asya kökenli kabul edilir; serin iklimlerde yaygın yetiştirilir ve zaman zaman doğallaşır.
Tarihçe
Yaban turpunun antik çağlarda tanınan bir bitki olduğu söylenir; Plinius ve Dioskorides'in anlattığı bazı turp benzeri bitkilerle ilişkisi konusunda tam görüş birliği yoktur. Orta Çağ'da Orta ve Doğu Avrupa'da mutfağa girdiği, Almanya, Polonya ve Rusya'da yaygınlaştığı bilinir.
İngiltere'de 16-17. yüzyıllarda sofra bitkisi haline gelmiş, bifteğin yanında verilen sos olarak yerleşmiştir. Bitki Amerika'ya Avrupalı göçmenlerle taşınmıştır. Linnaeus bitkiye önce Cochlearia cinsinde yer vermiş, sonradan Armoracia cinsine aktarılmıştır.
Kültürdeki yeri
Yaban turpu, Doğu Avrupa ve Yahudi mutfağında Fısıh sofrasının acı otlarından biri (maror) olarak yer alır. Polonya ve Almanya'da chrzan ve Meerrettich adıyla bilinir; Paskalya yemeklerinin tanıdık bir eşlikçisidir.
Suşi geleneğinde kullanılan gerçek wasabi (Eutrema japonicum) pahalı ve zor yetiştirilen bir bitki olduğundan, Batı'da tüpte ve tozda satılan wasabinin büyük kısmı yaban turpu ve hardaldan, yeşil renklendiriciyle yapılır. Türkiye'de bayır turpu daha çok kuzey ve doğu yöresinde yabani olarak bilinir.
Mutfakta
Taze kök yıkanıp soyulur, ince rendelenir ve hemen sirkeyle karıştırılır; böylece yakıcı keskinlik korunur. Rendelenmiş yaban turpu, krema ile karıştırılarak füme balık, kızartma et, pancar salatası ve sandviçlerde kullanılır. Wasabi ikamesi olarak suşi ve sashimi sosunda da görülür.
Taze kök buzdolabında nemli kağıt ve poşet içinde haftalarca durur. Rendelenmiş ve sirkeye bastırılmış yaban turpu kavanozda buzdolabında saklanır; zamanla keskinliğini yitirir. Kurutulmuş ve toz formlar serin, kuru, ışık almayan yerde kapalı saklanır.
Sık sorulan sorular
Bayır turpu nedir?
Bayır turpu, yaban turpu ya da horseradish olarak bilinen, kalın ve yakıcı kökü sos ve garnitürlerde kullanılan turpgiller bitkisidir.
Bayır turpunun Latince adı nedir?
Latince adı Armoracia rusticana G.Gaertn., B.Mey. & Scherb. olup Brassicaceae familyasındandır.
Bayır turpu wasabi midir?
Hayır; wasabi ayrı bir bitkidir (Eutrema japonicum). Batı'daki wasabi macunu çoğunlukla yaban turpundan yapılır.
Bayır turpu nasıl saklanır?
Taze kök nemli kağıtla buzdolabında, rendelenmişi sirkeyle kavanozda saklanır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Grieve, M. A Modern Herbal (1931). Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. Kew Plants of the World Online (POWO), Armoracia rusticana kaydı.