Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
ak dut, Beyaz dut, kuru dut, bal dutu; İngilizce dried white mulberry
Familya
Moraceae (Dutgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (kurutulmuş)
Beyaz dut kurusu, bal kadar tatlı, karamele yakın kokulu, altın renkli bir kuru meyvedir. Anadolu'da kışlık yiyecekler arasında, ceviz ve kayısıyla birlikte hazırlanan sofraların süsüdür. Aynı ağacın yaprağı ipek böceğine yem olurken, meyvesi güneşte kurutulup yıl boyu saklanır.
Botanik özellikleri
Beyaz dut ağacı Morus alba, Çin kökenli, yaprak döken, bazen 15 metreye ulaşan bir ağaçtır. Meyveler tek tek değil, birçok küçük çiçeğin etlenmesiyle oluşan toplu bir yapıdır; olgunlaştığında kremden sarıya, pembeye ya da morumsuya kadar değişen renkte olabilir. Beyaz sözcüğü çoğu zaman meyvenin değil, ağacın adındaki açık renk ayrımından gelir. Meyveler 1-3 santim uzunluğunda, tatlı ve suludur.
Mayıs-haziran aylarında olgunlaşır. Türkiye'de özellikle Doğu ve İç Anadolu'da yaygın olarak yetiştirilir. Malatya, Erzincan, Iğdır ve çevresinde dutçuluk eskiden beri bilinen bir geçim kaynağıdır. Kuru ve güneşli yazlara, kıyı ve iç bölgelerde kolayca uyum sağlar.
Tarihçe
Dut Çin'de binlerce yıldır ipekböcekçiliği nedeniyle yetiştirilir, oradan İpek Yolu boyunca Orta Asya, İran ve Anadolu'ya yayılmıştır. Anadolu'da dut ağacı, ipek üretiminin yanı sıra meyve ağacı olarak da değer görmüştür.
Kuru dut, meyve kuru üretiminin eski biçimlerinden biridir. Güneşte kurutulan dut, taze haliyle çabuk bozulan bir meyveyi kışa taşımanın pratik yolu olarak yüzyıllardır uygulanır. Dioskorides ve Plinius dut ağacını eserlerinde anarlar, ancak onların tarif ettiği bitki çoğu zaman karadut olabilir.
Kültürdeki yeri
Dut mevsiminde köylerde ağaçların altına örtüler serilir, dallar silkelenir, düşen meyveler toplanır. Bu, çocukların ve gençlerin en eğlenceli yaz uğraşlarından biridir. Dutlar çardaklara, damlara, tahta tepsilere serilip güneşte kurutulur. Kurutma sırasında meyveler arada karıştırılır, kuşlardan ve sinek vb. böceklerden temiz bir ince tülbentle örtülür.
Doğu Anadolu'da dut, aynı zamanda pekmez, pestil ve köme gibi ürünlerin hammaddesidir. Dut pekmezi kış sabahlarının tahin ve ekmek eşliğindeki sofrasını süsler. Köme veya pestil adıyla anılan kurutulmuş meyve hamurları, ceviz dolgusuyla sarılarak kış boyunca saklanır. Dut kurusu, bazı yörelerde misafire ve bayram sofrasına ikram edilen geleneksel bir yiyecektir.
Mutfakta
Beyaz dut kurusu doğrudan ağıza atılır; yumuşak, hafif sakızımsı, bal ve karamel notaları taşır. Ceviz, badem, fındık, kuru kayısı ve incirle karışık kuruyemiş tabağında sıkça sunulur. Gece suda bekletilirse yumuşar; hoşaf, komposto, sütlü tatlı, yoğurt ve kahvaltılık müsli karışımlarında kullanılır.
Doğranıp kek, kurabiye, ekmek ve tatlı hamurlarına katılabilir. Bal ve ceviz ile birlikte ekmek arasına konarak atıştırılır. Kurutulmuş dutun doğal şekeri nedeniyle yapışkan olması normaldir. Hava almayan kapta, serin ve karanlık yerde saklanmalıdır; buzdolabında daha uzun süre bozulmadan bekler.
Sık sorulan sorular
Beyaz dut kurusu nedir?
Beyaz dut kurusu, Morus alba ağacının olgun meyvelerinin güneşte kurutulmasıyla elde edilen, tatlı ve yumuşak dokulu bir kuru meyvedir.
Beyaz dut kurusu ile karadut kurusu arasındaki fark nedir?
Beyaz dut kurusu açık altın-sarı renkte ve bal gibi tatlıdır. Karadut kurusu ise koyu mor-siyah renkte, daha ekşimsi ve yoğun aromalıdır. İkisi farklı türlerin (Morus alba ve Morus nigra) meyvesidir.
Beyaz dut nerede yetişir?
Anadolu'da özellikle Doğu ve İç Anadolu'da, Malatya ve Erzincan çevresinde yaygındır. Güneşli ve kurak yazlara iyi uyum sağlar.
Beyaz dut kurusu nasıl saklanır?
Hava almayan bir kavanoz ya da torbada, serin, karanlık ve kuru bir yerde saklanır. Daha uzun süre için buzdolabı uygundur.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.