Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Pisum sativum L. (güncel kabul edilen ad: Lathyrus oleraceus Lam.)
Diğer adları
Bezelya; İngilizce: garden pea, pea
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Taze veya kuru tohum, bazı çeşitlerde bütün kabuk
Bezelye (Pisum sativum), dünyanın en eski kültür bitkilerinden biri olan, baklagiller familyasından tek yıllık tırmanıcı bir bitkidir. Taze, dondurulmuş, konserve ve kuru olarak tüketilir. Gregor Mendel'in genetik deneylerindeki bitki olarak bilim tarihinde özel bir yeri vardır.
Botanik özellikleri
Pisum sativum, 0,5-2 metre boylanan, sarmal bıyıklarla tutunan, tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları, ucu bıyık halinde sonlanan yaprakçıklardan oluşur; çiçekleri beyaz ya da mor, kelebeksi yapıdadır. Meyve, içinde yuvarlak tohumlar dizilen uzun bir baklagil kabuğudur.
Bezelye, serin mevsimde iyi gelişir; sıcağa ve kuraklığa duyarlıdır. Kök yumrularındaki bakteriler havanın azotunu bağlar, bu nedenle ekim nöbetinde değerlidir. Yuvarlak ve buruşuk tohumlu, bodur ve tırmanıcı, kabuğu yenen şeker bezelye çeşitleri bilinir.
Tarihçe
Bezelye, Yakın Doğu'da Neolitik çağda evcilleştirilen ilk bitkiler arasında yer alır; Anadolu ve Orta Doğu'daki arkeolojik buluntular, binlerce yıllık kullanıma işaret eder. Antik Yunan ve Roma yazarları bezelyeden söz eder.
Avusturyalı rahip ve botanikçi Gregor Mendel, 1850'lerin sonu ile 1860'lı yıllar arasında Brno'daki manastır bahçesinde bezelyeyle melezleme deneyleri yapmış, 1866'da sonuçlarını yayımlamıştır. Çiçek rengi, tohum şekli ve bitki boyu gibi özelliklerin kalıtımını inceleyen bu çalışmalar modern genetiğin temeli kabul edilir.
Kültürdeki yeri
Bezelye, Avrupa halk masallarında ve edebiyatta yer alır; Andersen'in Prenses ve Bezelye masalı, bir bezelye tanesi üzerine kurulu en bilinen anlatılardandır. Türkçede bezelye, çocuk bahçelerinde ve hal tezgahlarında bahar müjdecisi sayılır.
Mendel'in deneyleri nedeniyle bezelye biyoloji eğitiminin simgelerinden biri olmuştur. Türk mutfağında etli bezelye, zeytinyağlı bezelye ve pilav arasına katılması yaygın kullanımlardandır.
Mutfakta
Taze bezelye kabuğundan çıkarılıp haşlanır, etli ya da zeytinyağlı yemeklerde, pilav, çorba ve salatalarda kullanılır. Dondurulmuş ve konserve bezelye, yıl boyu bulunur. Kuru bezelye, bekletilip çorba ve püre yapımında değerlendirilir.
Taze bezelye kabuğuyla buzdolabında birkaç gün durur; uzun süre için haşlanıp dondurulur. Kuru bezelye, nem almayan, serin ve kuru yerde hava almayan kavanozda saklanır.
Sık sorulan sorular
Bezelye nedir?
Bezelye, baklagiller familyasından, tek yıllık tırmanıcı bir kültür bitkisi ve onun yenen tohumudur.
Bezelyenin Latince adı nedir?
Latince adı Pisum sativum L. olup Fabaceae familyasındandır.
Mendel bezelye ile ne yaptı?
Gregor Mendel, bezelye bitkileriyle yaptığı melezleme deneyleriyle kalıtımın temel kurallarını ortaya koydu.
Bezelye nasıl saklanır?
Tazesi buzdolabında kısa süre, haşlanıp dondurularak uzun süre; kurusu kuru, serin yerde saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Mendel, G. Versuche über Pflanzen-Hybriden (1866). FAO, Pisum sativum (pulses) yayınları. Kew Plants of the World Online (POWO), Pisum sativum kaydı.