Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Biberiye (Salvia rosmarinus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Biberiye fotoğraf 1Biberiye fotoğraf 2Biberiye fotoğraf 3Biberiye fotoğraf 4Biberiye fotoğraf 5Biberiye fotoğraf 6
Fotoğraflar: Judgefloro, CC0 · Judgefloro, CC0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Pohled 111, CC BY-SA 4.0 · JArribasphoto, CC BY-SA 4.0 · Nico, CC0 · Wikimedia Commons

Biberiye

Salvia rosmarinus Spenn. (eş adı: Rosmarinus officinalis L.)

Diğer adları
akpüren, hasalban, Biberiye, gülmarin; İngilizce rosemary
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve ince dallar (taze ya da kurutulmuş)

Biberiye, Akdeniz kıyılarının kayalık yamaçlarında yetişen, iğne yapraklı ve güçlü kokulu bir yarı çalıdır. Bilimsel adı uzun süre Rosmarinus officinalis olarak bilinmiş, 2017'de yapılan genetik çalışmalardan sonra adaçayı cinsi Salvia'nın içine alınarak Salvia rosmarinus olmuştur. Mutfakta ve bahçelerde yüzyıllardır tanınan bir baharat bitkisidir.

Botanik özellikleri

Salvia rosmarinus, 1-2 metre boylanabilen, her mevsim yeşil kalan çok yıllık bir çalıdır. Yaprakları dar, iğne gibi, üst yüzü koyu yeşil ve parlak, alt yüzü beyazımsı tüylüdür; kenarları aşağı doğru kıvrılır. Soluk mavi, bazen mor ya da beyazımsı küçük çiçekleri dalların ucunda ve yaprak koltuklarında açar. Çiçeklenme kış sonundan ilkbahara uzanır, sıcak yörelerde yılın birçok ayında devam eder.

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasının kuru, güneşli, kireçli ve kayalık topraklarında bulunur. Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyı şeridinde makilik alanlarda yabani olarak görülür, bahçelerde de yaygın olarak yetiştirilir. Taşlı ve az sulanan topraklarda rahat büyür, aşırı soğuğa ise duyarlıdır. Ezilen yapraklar reçineli, çam ve kafuru andıran keskin bir koku verir.

Tarihçe

Biberiye eski çağlardan beri Akdeniz uygarlıklarında tanınır. Dioskorides De Materia Medica'da libanotis adıyla anılan bitkiler arasında bunu da sayar; Plinius da Naturalis Historia'da benzer kokulu otlardan söz eder. Latince ros marinus, yani deniz çiyi anlamına gelen ad, bitkinin deniz kıyısındaki yamaçlarda yetişmesine ve mavi çiçeklerinin deniz serpintisine benzetilmesine bağlanır.

Orta Çağ'da manastır bahçelerinin ve Avrupa ev bahçelerinin vazgeçilmez bitkilerinden biri olmuştur. Düğünlerde ve anma törenlerinde dalların taşınması, sadakat ve hatıra simgesi sayılması Avrupa geleneğinin parçasıdır. Yakın dönemde bilim insanları, bu bitkinin ve onun gibi birçok kokulu otun ait olduğu soyun genetik analizlerini yaparak adı Salvia cinsine taşımıştır; böylece biberiye adaçayının yakın akrabası olarak sınıflandırılmıştır.

Kültürdeki yeri

Türkiye'de biberiye daha çok kıyı kentlerinin ve turistik yörelerin bitkisidir; Ege ve Akdeniz bahçelerinde çit ve süs bitkisi olarak dikilir. Son kırk yılda şehirli mutfağa girmesiyle yaygınlaşmış, hem taze hem kuru olarak sofralarda yer almaya başlamıştır. Zeytinyağı ve ot kültürünün güçlü olduğu Ege'de, kokulu otlarla pişirme geleneğinin tabii bir uzantısı gibi benimsenmiştir.

Akdeniz çevresinde İtalya, Fransa ve İspanya mutfaklarında ise çok daha köklü bir yeri vardır. Provence otları karışımının ve İtalyan fırın yemeklerinin tanınmış bileşenidir. Dalların kızgın mangala atılması ya da ızgara şişi olarak kullanılması bazı yörelerde yaygın bir uygulamadır.

Mutfakta

Biberiye mutfakta özellikle kuzu eti, tavuk, patates ve fırın sebzeleriyle bilinir. Yaprakları ince kıyılıp zeytinyağıyla karıştırılarak etlerin üzerine sürülür, ekmek ve focaccia hamuruna katılır. Kokusu yoğun olduğu için azıcık kullanmak yeterlidir; fazlası yemeğe reçinemsi, baskın bir koku verir. İğne yaprakları sert olduğundan genellikle ince kıyılır ya da pişirme sonunda dal olarak çıkarılır.

Kurutulmuş biberiye ağzı kapalı, ışıktan ve nemden uzak bir kavanozda bir yıl kadar aromasını korur. Taze dallar buzdolabında nemli bir kâğıt havluya sarılıp bir iki hafta saklanabilir. Zeytinyağına ya da tuza katılarak aromalı yağ ve baharat tuzu da hazırlanır.

Sık sorulan sorular

Biberiye nedir?

Biberiye, Akdeniz kökenli, iğne yapraklı, çok yıllık ve kokulu bir çalıdır. Mutfakta özellikle et, patates ve fırın yemekleriyle kullanılan bir baharattır.

Biberiyenin Latince adı nedir?

Güncel bilimsel adı Salvia rosmarinus Spenn.'dir. Uzun yıllar Rosmarinus officinalis L. adıyla bilinmiş, 2017'de yapılan sınıflandırma değişikliğiyle Salvia cinsine alınmıştır; eski ad hâlâ yaygın olarak kullanılır.

Biberiye nerede yetişir?

Akdeniz havzasının güneşli, kuru ve taşlı yamaçlarında doğal olarak bulunur. Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyılarında yabani, diğer bölgelerde ise bahçe bitkisi olarak yetişir.

Biberiye nasıl saklanır?

Kurutulmuş biberiye, ağzı kapalı cam kavanozda, ışık görmeyen serin bir yerde saklanır. Taze dallar ise buzdolabında nemli bir bezle sarılarak birkaç gün tutulabilir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Drew, B.T. ve ark., Salvia united: The greatest good for the greatest number, Taxon, 2017.

WhatsApp