Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Börülce (Vigna unguiculata) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Börülce fotoğraf 1Börülce fotoğraf 2Börülce fotoğraf 3Börülce fotoğraf 4
Fotoğraflar: Gaurav Dhwaj Khadka, CC BY 4.0 · Vengolis, CC BY-SA 4.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Roemj9999, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Börülce

Vigna unguiculata (L.) Walp.

Diğer adları
Börülce, börülce fasulyesi, kuru börülce, kara gözlü fasulye; İngilizce cowpea, black-eyed pea
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Taze ya da kuru tohum (fasulye) ve genç meyve (yeşil bakla)

Börülce, Afrika kökenli, sıcağı seven bir baklagil bitkisidir. Ege mutfağında haşlanıp zeytinyağı, limon ve sarımsakla soğuk salata olarak sofraya gelir. Adı Salicornia cinsinden olan ve kıyıda yetişen deniz börülcesiyle karıştırılmamalıdır.

Botanik özellikleri

Vigna unguiculata, bodur ya da sarılıcı bir yıllık bitkidir. Üç parçalı yapraklara, mor, beyaz ya da soluk sarı kelebek biçimli çiçeklere sahiptir. Baklaları uzun, ince ve sarkıktır; bazı çeşitlerde 30 santimi aşabilir. İçindeki tohumlar böbreğimsi ve çoğu çeşitte göz benzeri koyu bir lekeyle işaretlidir; bu yüzden kara gözlü fasulye de denir.

Bitkinin ana yurdu Batı Afrika'dır. Sıcak iklimi ve kurak koşulları sever, fakir topraklarda da yetişebilir. Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde, küçük aile bahçelerinde ve tarlalarda yetiştirilir. Taze baklası genç hâlde yenir, olgun tohumu kurutularak saklanır.

Tarihçe

Börülce, Afrika'da çok eski çağlarda evcilleştirilmiş bitkilerden biridir. Binlerce yıl önce Afrika'dan Asya'ya taşınmış, Hindistan ve Akdeniz çevresine yayılmıştır. Antik Yunan ve Roma yazarlarının dolichos ya da phaseolus adlı baklagillerinin bu bitkiyle ilişkili olduğu düşünülür; ancak eski adlandırmalar karışık olduğundan kesin eşleştirmeler yapılırken dikkatli olunmalıdır.

Amerika'ya 17. yüzyılda Afrikalı halklarla birlikte gelen börülce, bugün ABD'nin güneyinde black-eyed peas adıyla yılbaşı yemeği geleneğinin parçası olmuştur. Türkçedeki börülce adı Baytop'un sözlüğünde bu baklagil için kaydedilmiştir. Bugün dünyanın tropik ve kurak bölgelerinde önemli bir besin bitkisidir.

Kültürdeki yeri

Ege'de börülce, yaz sofralarının tanıdık yemeklerinden biridir. Taze ya da kuru börülce haşlanır; sıcakken sarımsaklı zeytinyağı ve limonla harmanlanarak soğuk bir meze ya da salata hâline getirilir. Kimi yörelerde kuru soğan ve maydanozla karıştırılır, kimi yörelerde yoğurtla servis edilir.

Güney ve Doğu Akdeniz'de börülce ayrıca etli yemeklerde, pilavda ve çorbalarda kullanılır. Tohum kuruyunca uzun süre saklandığı için, kışlık kiler malzemesi olarak da tutulmuştur. Bazı bölgelerde baklalarını genç hâlde yeşil fasulye gibi doğrayıp pişirmek yaygındır.

Mutfakta

Kuru börülce, kullanılmadan önce bir gece suda bekletilir ve ardından yumuşayana kadar haşlanır. Taze börülce çok daha çabuk pişer. Haşlandıktan sonra süzülüp zeytinyağı, limon, sarımsak, maydanoz ve soğanla salata yapılır; ayrıca etli yahnilerde, sebzeli yemeklerde ve çorbalarda kullanılır. Çiğ olarak tüketilmez.

Kuru börülce, hava almayan bir kapta, serin ve kuru bir yerde bir yıl boyunca saklanabilir. Nemden korunmalı, böcek bulaşmasına karşı kontrol edilmelidir. Taze baklalar buzdolabında birkaç gün tutulur ya da haşlanıp dondurulur.

Sık sorulan sorular

Börülce nedir?

Börülce, Vigna unguiculata adlı, sıcak iklimde yetişen bir baklagil bitkisidir. Tohumlarına börülce ya da kara gözlü fasulye denir; taze baklası da yenir.

Börülce ile deniz börülcesi aynı şey midir?

Hayır. Deniz börülcesi, kıyı tuzlalarında yetişen Salicornia cinsinden etli bir sucul bitkidir ve farklı bir familyadandır. Börülce ise karada yetişen bir baklagildir.

Börülce nerede yetişir?

Afrika kökenlidir; sıcak ve kurak iklimlerde yetişir. Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde yetiştirilir.

Börülce nasıl saklanır?

Kuru börülce hava almayan bir kapta, serin ve kuru bir yerde saklanır. Taze börülce ise buzdolabında birkaç gün tutulabilir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
FAO, Cowpea (Vigna unguiculata) üzerine genel yayınlar.
Kew, Plants of the World Online (POWO), Vigna unguiculata kaydı.

WhatsApp