Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Bozot (Marrubium vulgare) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Bozot fotoğraf 1Bozot fotoğraf 2Bozot fotoğraf 3Bozot fotoğraf 4
Fotoğraflar: Juan Carlos Fonseca Mata, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Leonora (Ellie) Enking from East Preston, United Kingdom, CC BY-SA 2.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Bozot

Marrubium vulgare L.

Diğer adları
Bozot, it otu, beyaz bozot; İngilizce horehound, white horehound (köpek otu adı ayrı bir bitki olan Ballota nigra için kullanılır)
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçeklenme dönemindeki toprak üstü kısımlar (yaprak ve çiçekli dallar)

Bozot, kırışık ve beyaz keçemsi tüylerle kaplı yapraklarıyla kolayca tanınan, çok yıllık bir yabani ottur. Avrupa, Batı Asya ve Anadolu'da yol kenarlarında ve kuru otlaklarda yetişir. İngiltere'de horehound adıyla anılan bu bitki, geleneksel şekerleme ve içeceklerin aroması olarak ün yapmıştır.

Botanik özellikleri

Marrubium vulgare, 30-60 santim boylanan, tabanından çok sayıda dal veren çok yıllık bir otsu bitkidir. Gövde dört köşelidir ve beyaz, yün gibi tüylerle kaplıdır. Yapraklar yuvarlağımsı, kırışık, kenarları dişli ve üst yüzü gri-yeşil görünümlüdür. Küçük, beyaz çiçekler yaprak koltuklarında yoğun halkalar oluşturur; çanak yaprakların uçları çengel gibi kıvrıktır ve tohumlar kolayca hayvan tüyüne yapışarak yayılır.

Bitki kuru, güneşli ve bozulmuş toprakları sever; yol kenarlarında, ekilmeyen tarlalarda, harabelerde ve otlak çevrelerinde yetişir. Anadolu'nun hemen her bölgesinde görülebilir. Yaprakları kurutulduğunda gri bir renk alır, hafif misk ve acımsı bir koku taşır.

Tarihçe

Bozotun adı Latince Marrubium eski çağlarda yaygın olarak kullanılmış, bazı kaynaklar sözcüğün İbranice acı anlamına gelen bir kökten geldiğini öne sürmüştür. Dioskorides De Materia Medica'da prasion adıyla bu bitkiyi anar; Plinius de Naturalis Historia'da marrubium'dan söz eder. Ortaçağ Avrupası'nda bitki manastır bahçelerinde ekilmiş, bahçe otları arasında sayılmıştır.

İngiltere'de horehound, uzun yüzyıllar boyunca şekerleme geleneğinin bir parçası olmuştur. Bozot suyundan yapılan sert, kahverengi pastiller ve horehound ale denen hafif bira Viktorya döneminde yaygındı. Bu şekerlemeler bugün de İngiltere ve Amerika'da nostaljik bir ürün olarak yapılmaya devam eder.

Kültürdeki yeri

Anadolu'da bozot ya da it otu adlarıyla yöreden yöreye değişen bir tanınırlığa sahiptir. Kokusunun hoş olmayan yönü ve yabani yetişmesi nedeniyle çoğu yerde yalnızca yol kenarı otu olarak bilinir. Aktarlarda kurutulmuş çiçekli dallar şeklinde, daha çok geleneksel bitki çayı karışımlarında yer alır.

İngiliz mutfak geleneğinde ise bozotun şekerleme, bonbon ve gazoz tipi içeceklerde kullanılması bir kültür öğesidir. Ev yapımı horehound şekerleri bazı ülkelerde eski tarifler arasında hâlâ hatırlanır. Bahçede ise gümüşi yaprakları nedeniyle süs ve koku bitkisi olarak yetiştirilir.

Mutfakta

Bozot mutfakta yaygın bir ot değildir. Acımsı ve keskin tadı nedeniyle yemeklere değil, İngiliz geleneğinde şekerleme, likör ve hafif bira aromasına katılır. Kurutulmuş yapraklarla bir bitki çayı hazırlanabilir; tadı belirgin biçimde acımsıdır, bu yüzden genellikle bal ya da başka otlarla yumuşatılır.

Kurutulmuş bozot, ışıktan uzak, hava almayan bir kavanozda saklanır. Yapraklar nemden kolay bozulur; küf kokusu alan örnek kullanılmamalıdır. Bitkiyi yabani ortamdan toplayanlar, yol kenarlarındaki kirli bölgelerden kaçınmalı ve doğru türü tanımalıdır.

Sık sorulan sorular

Bozot nedir?

Bozot, nane ve ballıbaba ailesinden, yaprakları beyaz keçe gibi tüylü, kokulu ve acımsı bir yabani ottur. Bilimsel adı Marrubium vulgare L.'dir.

Bozotun Latince adı nedir?

Latince adı Marrubium vulgare'dir. İngilizcede horehound ya da white horehound olarak bilinir.

Bozot nerede yetişir?

Kuru, güneşli yol kenarlarında, otlaklarda, bozulmuş topraklarda ve harabelerde yetişir. Avrupa, Batı Asya ve Anadolu'da yaygındır.

Bozot nasıl saklanır?

Kurutulmuş bitki, nemden ve ışıktan uzak, ağzı kapalı cam kavanozda saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp