Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çakal Eriği (Prunus spinosa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çakal Eriği fotoğraf 1Çakal Eriği fotoğraf 2Çakal Eriği fotoğraf 3Çakal Eriği fotoğraf 4Çakal Eriği fotoğraf 5
Fotoğraflar: MurielBendel, CC BY-SA 4.0 · Georg Buzin, CC BY-SA 4.0 · DidierFy, CC BY-SA 4.0 · Ryan Hodnett, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çakal Eriği

Prunus spinosa L.

Diğer adları
güvem, yabani erik, çakal eriği; İngilizce: blackthorn, sloe
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyve

Çakal eriği (Prunus spinosa L.), dikenli dalları ve mavi-siyah, buruk meyveleriyle tanınan, Avrupa'dan Anadolu'ya yayılmış bir çalıdır. İngilizcede sloe olarak bilinir ve sloe gin içkisiyle ünlenmiştir.

Botanik özellikleri

Çakal eriği, 1-4 metre boyunda, sık dallı ve dikenli, yaprak döken bir çalıdır. Dalların uçları sivrilerek diken biçimini alır; bu yüzden çalılıklar ve çit bitkisi olarak değerlendirilir. Yapraklar küçük, oval ve kenarları ince dişlidir. Mart-nisan aylarında yapraklar çıkmadan önce beyaz çiçekler açar, bu yüzden kışın son demlerinde çıplak dallar karla kaplanmış gibi görünür.

Meyve, çapı bir-iki santimetreyi geçmeyen, mavimsi mum tabakayla kaplı koyu renkli bir çekirdekli meyvedir. Eti sert ve çok buruktur; olgunlaşıp ilk soğuklardan sonra yumuşar. Tür Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika'da yayılır ve Türkiye'de orman kenarlarında, dere boylarında, bozkır çalılıklarında görülür. Flora of Turkey'de Prunus cinsi içinde yabani erikler arasında ele alınır; bazı kaynaklarda kültür eriklerinin atalarından biri sayılır.

Tarihçe

Çakal eriğinin çekirdeklerine Avrupa'daki Neolitik yerleşim kalıntılarında rastlanır; bu da meyvesinin çok eski çağlardan beri toplandığını gösterir. Dioskorides ve Plinius, yabani erik ağaçları ve çalılarından söz ederken bu türe yakın bitkileri de anar. Eski çağlarda dikenli dallarından çit ve sopa yapılırdı.

Türkçedeki adları bölgeye göre değişir. Karamuk, güvem ve çakal eriği adları aynı türe verilebilir; ancak karaçalı adı çoğu yerde Paliurus spina-christi için kullanıldığından kaynaklara bakarken dikkat gerekir. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü bu adların dağılımını gösteren temel başvurudur.

Kültürdeki yeri

İngiltere ve İrlanda kırsalında çakal eriği, tarla sınırlarındaki çitlerin vazgeçilmez bitkisidir. Halk inanışlarında dikenli çalıdır; bazı yörelerde çiçeklenmesinin ardından gelen soğuk günlere blackthorn winter denir. Sonbaharda meyvelerin toplanması ve evde sloe gin hazırlanması, İngiliz kırsal kültüründe yerleşik bir gelenektir.

Türkiye'de çakal eriği çoğunlukla kırsalda doğadan toplanır. Köylerde meyve taze yenmediği için pekmez, reçel, marmelat ve turşu gibi hazırlıklar akla gelir; yöreye göre bu uygulamalar çeşitlilik gösterir. Dikenli yapısı sayesinde sürü ve tarla koruma çitlerinde de kullanılmıştır.

Mutfakta

Çakal eriği ham halde çok buruk olduğundan çoğunlukla işlenerek kullanılır. Meyve, şekerle ve bir alkollü içkiyle bekletilerek sloe gin elde edilir; bu içki İngiliz mutfak geleneğinde yüzyıllardır sürdürülür. Reçel, jöle, şurup ve sirkeli turşu yapımında da yer alır. Çekirdekleri sert olduğundan işlemden önce ayıklanması ya da süzülmesi gerekir.

Kurutulmuş meyve aktar ürünü olarak serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, havasız kapta saklanır. Taze meyve ise birkaç gün içinde işlenmezse bozulur; dondurularak uzun süre saklanabilir. Bitkinin çiçek ve yaprakları gıda olarak yaygın değildir.

Sık sorulan sorular

Çakal eriği nedir?

Çakal eriği, gülgiller ailesinden dikenli bir çalıdır; mavi-siyah, buruk meyvesiyle bilinir.

Çakal eriğinin Latince adı nedir?

Latince adı Prunus spinosa L.'dir; İngilizcede blackthorn ya da sloe denir.

Çakal eriği nerede yetişir?

Avrupa, Batı Asya ve Türkiye'de orman kenarlarında, çalılıklarda ve dere boylarında yetişir.

Sloe gin nedir?

Sloe gin, çakal eriği meyvelerinin şekerle birlikte cin içinde bekletilmesiyle yapılan İngiliz usulü bir içkidir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)
Grieve, M., A Modern Herbal (1931)
Mabberley's Plant-Book
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp