Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çakşır Otu (Ferula elaeochytris) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Fotoğraflar: Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çakşır Otu

Ferula elaeochytris Korovin

Diğer adları
Çakşır, çakşır kökü, çakşır otu, Anadolu çakşırı; İngilizce: giant fennel (cins için)
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Kök

Çakşır otu (Ferula elaeochytris Korovin), Anadolu'nun kuru yamaçlarında yetişen, iri gövdeli bir çok yıllık maydanozgil bitkisidir. Kökleri aktar ürünü olarak bilinir ve Ferula cinsinin Türkiye'deki temsilcilerinden biridir.

Botanik özellikleri

Ferula elaeochytris, Apiaceae familyasının Ferula cinsinden, boyu çoğu zaman iki metreyi aşabilen, kalın kökten yükselen çok yıllık bir bitkidir. Yapraklar tüy gibi ince bölümlere ayrılmış, kuşkonmaza benzer bir görünümdedir. Küçük sarı çiçekler büyük, yayvan şemsiyeler halinde toplanır. Bitkinin kökü ve gövdesi, havuç-maydanozgillerin tipik keskin, reçinemsi kokusunu taşır.

Tür, Flora of Turkey'de Ferula cinsi içinde ele alınır ve Akdeniz çevresindeki kurak yamaçlarda, kayalık ve taşlık arazide yetişir. Yaz başında çiçeklenir; tohumlar yaz sonunda olgunlaşır, ardından gövde kurur. Ferula cinsinde türler birbirine benzediğinden, çakşır adıyla satılan bitkilerin hangi türe ait olduğu kimi zaman belirsizdir.

Tarihçe

Ferula cinsi antik çağdan beri kaynaklarda geçer. Dioskorides ve Plinius, narthex ve silphion adlarıyla anılan, bu cinse ya da yakın bitkilere bağlanan reçineli maydanozgilleri ayrıntılı biçimde tarif eder. Eski yazarların hangi türü kastettiği bugün de tartışmalıdır; bu yüzden modern çakşır kayıtlarını doğrudan antik adlara bağlamak doğru olmaz.

Anadolu'da çakşır, kökünün aktarlarda satılması nedeniyle yüzyıllardır bilinen bir adtır. Yöre insanı bitkiyi dağlık, kurak bölgelerde toplamış; kurutulmuş kök dilimleri çarşıya gelmiştir. Bu adın Ferula cinsi içinde birden çok türü kapsayabileceğini Baytop'un sözlüğündeki ad kayıtları da gösterir.

Kültürdeki yeri

Çakşır kökü, aktar rafında kurutulmuş, parçalanmış veya toz halinde bilinen bir üründür. Halk arasında çevrilen çeşitli söylentilerin bilimsel dayanağı bu kartın konusu değildir; bu sayfa yalnızca bitkiyi ve ürünü tanıtır. Ürün, bir gıda maddesi ya da besin takviyesi olarak değil, geleneksel bir aktar ürünü olarak anılır.

Ferula türleri doğadan fazla toplandığında yerel popülasyonlar azalabilir. Bu nedenle toplayıcılık konusunda yerel kurallara ve koruma düzenlemelerine uyulması önem taşır. Kültüre alınmış çakşır üretimi sınırlıdır; ürünlerin büyük bölümü hâlâ doğadan gelir.

Mutfakta

Çakşır otu, Türk mutfağında yaygın bir baharat ya da sebze değildir. Bazı Ferula türlerinin genç sürgünleri ve reçinesi başka coğrafyalarda (İran, Orta Asya) baharat olarak kullanılır, ancak Anadolu çakşırı için yerleşik bir yemek tarifi söylemek doğru olmaz.

Kurutulmuş kök, serin, kuru ve ışık görmeyen bir yerde, havasız bir kapta saklanır. Nem çeken kök parçaları küflenebileceğinden kapalı cam veya bez torba tercih edilir. Güçlü kokusu nedeniyle baharat ve çaylardan ayrı saklanması iyi olur.

Sık sorulan sorular

Çakşır otu nedir?

Çakşır otu, Anadolu'da yetişen ve kökü aktarlarda satılan, Ferula cinsinden iri bir maydanozgil bitkisidir.

Çakşır otunun Latince adı nedir?

Çakşır adıyla en çok anılan tür Ferula elaeochytris Korovin'dir; ad, cinsin birkaç türü için de kullanılabilir.

Çakşır otu nerede yetişir?

Türkiye'de, özellikle Akdeniz ve İç Anadolu'nun kurak, taşlık yamaçlarında yetişir.

Çakşır kökü nasıl saklanır?

Kurutulmuş kök, serin, kuru ve ışıktan uzak yerde, kapalı bir kapta saklanmalıdır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)
Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp