Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Passiflora, çarkıfelek çiçeği, saat çiçeği; İngilizce: passion flower, blue passion flower (P. caerulea), maypop (P. incarnata)
Familya
Passifloraceae (Çarkıfelekgiller)
Kullanılan kısım
Toprak üstü kısımlar (çiçek, yaprak)
Çarkıfelek (Passiflora), alışılmadık biçimli çiçekleriyle tanınan tırmanıcı bitkilerin cinsidir. Passiflora caerulea Güney Amerika, Passiflora incarnata ise Kuzey Amerika kökenlidir; çiçeğin Hıristiyan sembolizmindeki yeri de bilinir.
Botanik özellikleri
Passiflora cinsi, sülük sarılgan yapısıyla tırmanan çok yıllık bitkilerden oluşur. Çiçekler iri, tuhaf ve sıra dışı bir yapıdadır: taç yapraklarının önünde ince ipliklerden oluşan bir korona, ortada ise yükselmiş bir erkek ve dişi organ sütunu bulunur. P. caerulea mavi-beyaz, P. incarnata ise açık mor ve pembemsi çiçekler açar. Yapraklar parçalı veya loblu, çiçekler yaz aylarında açılır.
Çarkıfelek meyvesi (yemeşik; maracuja) Passiflora edulis Sims'ten elde edilir; bu tür farklıdır ve genellikle tropik bölgelerde yetişir. Burada tanıtılan P. caerulea ve P. incarnata ise süs bitkisi ve aktar ürünü olarak bilinir. Passiflora türleri Amerika kıtasında zenginleşmiştir; 500'den fazla türü bulunduğu belirtilir.
Tarihçe
Passiflora, Avrupa'ya 16. ve 17. yüzyıllarda, Amerika'ya giden misyonerler ve gezginler aracılığıyla ulaşmıştır. İspanyol misyonerler çiçeğin parçalarında Hz. İsa'nın çarmıha gerilmesinin simgelerini gördüklerini yazmışlardır; İngilizcedeki passion flower adı bu yorumdan gelir. Çiçeğin korona iplikleri dikenli taç, üç tepecik çivileri, beş organ ise yaraları sembolize eder şeklinde anlatılır.
Bu simgesel yorum, bitkinin Avrupa'da hızla yayılmasında rol oynamıştır. 17. yüzyıldan itibaren botanik bahçelerinde yetiştirilmiş, sonraki yüzyıllarda seralarda ve bahçelerde süs bitkisi olarak tutunmuştur. P. incarnata, Amerika yerlilerince tanınan ve Avrupalılarca da kayda geçmiş bir türdür.
Kültürdeki yeri
Çarkıfelek, çiçeğinin görünümü nedeniyle birçok dilde simgesel adlar almıştır. Türkçedeki çarkıfelek adı, çiçeğin dönen bir çarka ya da kadran benzeyen yapısından kaynaklanır. Bahçelerde duvarları, çitleri ve çardakları kaplayan süs bitkisi olarak yetiştirilir.
Akdeniz ve Ege iklimli bölgelerde P. caerulea dış mekânda yetişebilir; soğuk bölgelerde ise saksı ya da seralarda tutulur. Sonbaharda turuncu-sarı meyveler verebilir, ancak bu meyve P. edulis'in meyvesi gibi bilinen bir gıda değildir. Süs bitkisi olarak satılan bitkilerin gıda ya da aktar ürünü olarak kullanılmadan önce uzmanlarca doğrulanması gerekir.
Mutfakta
Çarkıfelek, Türk mutfağında kullanılan bir bitki değildir. Aktar ürünü olarak kurutulmuş toprak üstü kısımları bilinir; ancak yemek malzemesi olarak tanıtılmaz. Yemeşik adıyla bilinen çarkıfelek meyvesi (Passiflora edulis) ise ayrı bir türdür ve meyve suyu, tatlı ve şurup yapımında tropik mutfaklarda kullanılır.
Kurutulmuş çarkıfelek, serin, kuru ve ışık görmeyen bir yerde, kapalı bir cam kavanoz ya da koli içinde saklanır. Nem kapması halinde küflenir; bu nedenle iyi kurutulmuş olmalıdır. Açıldıktan sonra mümkün olduğunca kısa sürede kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Çarkıfelek nedir?
Çarkıfelek, ilginç biçimli çiçekleriyle tanınan, tırmanıcı Passiflora cinsinden bir bitkidir.
Çarkıfeleğin Latince adı nedir?
Aktarda tanınan türleri Passiflora caerulea L. ve Passiflora incarnata L.'dir.
Çarkıfelek meyvesi ile aynı mıdır?
Hayır; çarkıfelek meyvesi (passion fruit) Passiflora edulis Sims türünden gelir ve ayrı bir bitkidir.
Çarkıfelek nasıl saklanır?
Kurutulmuş bitki serin, kuru ve ışıktan uzak yerde, kapalı kapta saklanır.
Kaynaklar
Grieve, M., A Modern Herbal (1931) Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO) Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)