Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çemen Otu (Trigonella foenum-graecum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çemen Otu fotoğraf 1Çemen Otu fotoğraf 2Çemen Otu fotoğraf 3Çemen Otu fotoğraf 4Çemen Otu fotoğraf 5Çemen Otu fotoğraf 6
Fotoğraflar: Miansari66, Public domain · Sanjay Acharya, CC BY-SA 3.0 · Zenon Sych, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Ajtjohnsingh, CC BY-SA 4.0 · Malyadri, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Çemen Otu

Trigonella foenum-graecum L.

Diğer adları
Çemen, çemen tohumu, boy otu; İngilizce: fenugreek
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Tohum, yaprak

Çemen otu (Trigonella foenum-graecum L.), tohumları baharat olarak kullanılan, tek yıllık bir baklagildir. Tohumları, Kayseri pastırmasını saran çemen hamurunun ana malzemesi olarak Türk mutfağında özel bir yere sahiptir.

Botanik özellikleri

Çemen otu, 30-60 santimetre boyunda, üç yaprakçıklı yapraklara sahip tek yıllık bir bitkidir. Küçük, soluk sarımsı-beyaz çiçekler açar. Meyvesi, ucu sivri ve eğri, uzun bir baklagil kınıdır; içinde kübik, sarımsı-kahverengi, sert ve aromalı tohumlar bulunur. Tohumun üzerinde belirgin bir çentik vardır.

Tür Akdeniz çevresinde, Güney Asya'da ve Hindistan'da yetişir. Doğal yayılış alanının tam sınırı belirsizdir; yaygın olarak kültüre alınmıştır. Baklagil olduğundan toprakta azot bağlayan bakterilerle ilişki kurar ve toprağı zenginleştiren bir ürün olarak bilinir.

Tarihçe

Çemen otu, Akdeniz ve Orta Doğu'da çok eski çağlardan beri bilinen bir bitkidir. Latince türün adı foenum-graecum, Yunan samanı anlamına gelir; bunun nedeni, Romalıların bitkiyi hayvan yemi olarak kullanması olabilir. Dioskorides ve Plinius, bu bitkiyi ve tohumunu anar.

Mısır'da arkeolojik kalıntılar arasında çemen tohumları bulunduğu bildirilmiştir. Orta Çağ'da bitki, Avrupa manastır bahçelerinde ve Asya'da baharat olarak yaygınlaştı. Osmanlı ve Anadolu mutfağında ise tohum, özellikle pastırma geleneğiyle yer edindi.

Kültürdeki yeri

Kayseri, pastırma çemeni ile anılan şehirdir. Pastırma, kurutulduktan sonra çemen hamuruyla kaplanır; bu hamur çemen otu tohumunun ince öğütülüp sarımsak, kırmızı biber ve su ile karıştırılmasından yapılır. Çemenli pastırma, Anadolu mutfağının en tanınan yerel ürünlerinden biridir ve Kayseri halkının gurur kaynağıdır.

Hindistan mutfağında çemen yaprağı (methi) ve tohumu, köri ve baharat karışımlarının önemli bir parçasıdır. Mısır ve İran mutfaklarında da yeri vardır. Türkiye'nin çeşitli yörelerinde çemen tohumu başka yemeklerde de kullanılır.

Mutfakta

Çemen, tohumları hafifçe kavrulup öğütülerek kullanılır; kavurma, aromayı belirginleştirir ve acılığı azaltır. Çemen hamuru için toz çemen, sarımsak, kırmızı biber ve su ile karıştırılarak koyu bir macun yapılır; pastırma bununla kaplanır. Çemen tohumu ayrıca baharat karışımlarında, turşularda ve bazı ekmek ve pilav tariflerinde yer alır.

Tohum, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, kapalı kapta saklanır. Öğütülmüş çemen aromasını çabuk kaybettiğinden, bütün tohum saklayıp gerektiğinde öğütmek daha iyi sonuç verir. Nemden korunması gerekir; çünkü nem alan tohum topaklanır.

Sık sorulan sorular

Çemen otu nedir?

Çemen otu, tohumları baharat olarak kullanılan tek yıllık bir baklagil bitkisidir.

Çemen otunun Latince adı nedir?

Latince adı Trigonella foenum-graecum L.'dir; İngilizcede fenugreek denir.

Pastırma çemeni nedir?

Çemen otu tohumunun öğütülüp sarımsak, biber ve suyla karıştırılmasıyla yapılan, Kayseri pastırmasının dış kaplamasıdır.

Çemen tohumu nasıl saklanır?

Serin, kuru ve ışıktan uzak yerde, kapalı kapta saklanır; bütün tohum olarak saklanıp gerektiğinde öğütülmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Grieve, M., A Modern Herbal (1931)
Mabberley's Plant-Book
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)

WhatsApp