Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ceviz yaprağı, yüzyıllardır bahçelerin ve köy meydanlarının gölgelik ağacı olan cevizin geniş, ezilince keskin ve aromatik kokan yaprağıdır. Yün boyacılığından bitki çayı geleneğine kadar uzanan geniş bir kullanım alanı vardır. Dalından toplandığında yeşil, kuruyunca kahverengiye çalan bu yaprak, Anadolu'nun en tanıdık ağaçlarından birinin hatırasını taşır.
Botanik özellikleri
Ceviz, boyu on beş-yirmi beş metreye ulaşabilen, geniş ve yuvarlak tepeli, gövdesi açık gri kabuklu bir yaprak döken ağaçtır. Yaprakları tüysüz ve bileşiktir; bir ana sap üzerinde genellikle beş ile dokuz arasında, kenarı düz yaprakçık sıralanır. Yaprakçıklar ezildiğinde kendine has, belirgin bir koku yayar.
Çiçekleri nisan-mayıs aylarında yapraklarla birlikte açar. Erkek çiçekler sarkık, yeşilimsi kedicikler biçimindedir; dişi çiçekler ise dal uçlarında az sayıda ve küçük kümeler oluşturur. Meyvesi, yeşil ve etli bir dış kabuğun içinde sert çekirdekli bir sert kabuklu yemiştir. Ceviz, doğal olarak Balkanlar'dan Orta Asya'ya uzanan geniş bir kuşakta yetişir; Türkiye'de derin ve nemli topraklı vadilerde, dere kenarlarında ve köy bahçelerinde yaygındır. Karadeniz, Doğu ve İç Anadolu'nun birçok yöresinde yüzlerce yıllık ceviz ağaçlarına rastlanır.
Tarihçe
Bilimsel adın ilk bölümü olan Juglans, Latince Jovis glans, yani Jüpiter'in palamudu sözünden türemiştir; Romalılar bu ağacı tanrıların meyvesi saymıştır. Plinius, Naturalis Historia adlı eserinde cevizi anar ve Pers kökenli olduğunu belirtir; Roma döneminde ağacın İran üzerinden Akdeniz havzasına yayıldığı düşünülür. Dioskorides de ceviz ağacını ve yapraklarını eserinde tanıtan antik yazarlar arasındadır.
Anadolu'da ceviz çok eski çağlardan beri yetiştirilmiştir ve ağacın yaprağı, kabuğu ve meyvesi gündelik yaşamın değişik alanlarında yer almıştır. Mabberley'in bitki sözlüğü, türün Güneydoğu Avrupa'dan Çin'e uzanan doğal alanını ve dünya çapındaki yaygın ekimini ortaya koyar.
Kültürdeki yeri
Anadolu köylerinde ceviz ağacı, geniş gölgesiyle toplanma yeridir; ağacın altında oturmak, sohbet etmek yaygın bir alışkanlıktır. Ceviz yaprağı ve yeşil dış kabuğu, el dokuması yünü ve ipi kahverengi tonlarına boyamak için kullanılan geleneksel boya bitkilerindendir; kökboya anlatımlarında kahverengi ve koyu bej renkler çoğu zaman ceviz kabuğuna bağlanır. Boyanın kalıcılığını artırmak için mordan maddeleri denendiği, ustaların kendi tarifini gizli tuttuğu anlatılır.
Ağacın sert ve desenli kerestesi, mobilya ve el sanatlarında, özellikle oymacılıkta ve kundakçılıkta aranır. Halk dilinde ceviz, sağlam ve zor kırılan şeyler için bir benzetme unsuru olmuştur; sözgelimi sert bir işe giriş için ceviz kırmak benzetmesi yapılır. Cevizin yeşil kabuğu eldeki lekeyi kolay kolay çıkarmadığı için çocukluk hatıralarında da yer alır.
Mutfakta
Kurutulmuş ceviz yaprağı, bitki çayı olarak demlenir; tadı hafif buruk, toprağımsı ve odunsudur. Genellikle bir tatlı kaşığı kurutulmuş yaprak, kaynamış suyla on dakika kadar demlenir; isteğe göre bal veya limon eklenir. Yaprak, mayıs-haziran aylarında, tam gelişmiş ve temiz yeşil iken toplanır; gölgede, havadar bir ortamda serilerek kurutulur, sonra bez torba ya da cam kavanozda ışıktan uzak saklanır.
Ceviz yaprağı mutfakta çay dışında da zaman zaman kullanılır; bazı yörelerde yaprak, dolma sarmaya ya da turşu kavanozlarında rengi korumak için kullanılan yaprak çeşitleri arasında anılır. Taze cevizin kendisi ise baklavadan ezmeye, cevizli sucuk olarak bilinen pestile kadar pek çok yöresel lezzetin ana malzemesidir.
Sık sorulan sorular
Ceviz yaprağı nasıl kurutulur?
Yapraklar temiz ve kuru bir günde toplanır, ince bir tabaka halinde gölgede serilir ve birkaç gün boyunca arada çevrilerek kurutulur. Kırılgan hale geldiğinde kavanoza alınır.
Ceviz yaprağı çayı nasıl demlenir?
Bir demlik kaynamış suya bir tatlı kaşığı kurutulmuş, ufalanmış yaprak konur, kapağı kapalı olarak on dakika kadar demlenir ve süzülür. Tadı biraz buruktur.
Ceviz yaprağı hangi aylarda toplanır?
Genellikle mayıs ile haziran arasında, yapraklar tam gelişmiş ve henüz kurumamış, temiz yeşil renkteyken toplanır.
Ceviz yaprağıyla yün boyanır mı?
Evet, ceviz yaprağı ve yeşil dış kabuğu, geleneksel doğal boyacılıkta kahverengi tonlar elde etmek için kullanılan bitkilerdendir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.