Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Dong quai, dang gui; İngilizce: Chinese angelica, female ginseng
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Kök
Çin Melek Otu (Angelica sinensis), Çin'in yüksek dağlık bölgelerinde yetişen, çok yıllık bir maydanozgiller bitkisidir. Çin geleneğinde dong quai adıyla bilinen kökü kurutularak ticarete konu olur; Avrupa'da tanınan Angelica archangelica ile aynı cinsten ancak ayrı bir türdür.
Botanik özellikleri
Angelica sinensis, 40-100 santim boylanabilen, çok yıllık ve otsu bir bitkidir. Gövde içi boş ve yivlidir; yapraklar üç kez tüysü bölünmüş bileşiktir ve yaprak sapları gövdeyi saran bir kın oluşturur. Küçük beyaz ya da yeşilimsi çiçekler, maydanozgillerin tipik şemsiye durumunda toplanır; meyve çift taneli ve kanatlı bir şizokarptır.
Bitki serin, nemli ve yüksek rakımlı yamaçları sever; doğal ve kültüre alınmış populasyonları Çin'in Gansu, Yunnan ve Sichuan bölgelerinde yoğunlaşır. Kalın ve etli kök, kurutulduğunda kahverengimsi ve yoğun kokulu olur. Türkiye'de doğal olarak yetişmez; Türkiye'de yayılış gösteren melekotu türleri Angelica sylvestris gibi yerli türlerdir.
Tarihçe
Angelica sinensis, Çin'de çok eski dönemlerden beri kökü için yetiştirilen bir bitki olarak kayıtlara geçmiştir. Çin geleneksel bitki kaynaklarında dong quai adıyla anılır ve uzun yıllardır kurutulmuş kök olarak ticareti yapılır. Bu sayfada ürün yalnızca tarihsel ve ticari yönüyle ele alınmaktadır.
Batı dünyasında bitki, 19. ve 20. yüzyıllarda Çin bitkileriyle ilgilenen botanikçiler aracılığıyla tanındı. Türün bilimsel tanımı Daniel Oliver tarafından yapılmış, günümüzdeki geçerli adı Ludwig Diels'in cins altı düzenlemesiyle yerleşmiştir. Avrupa'da Orta Çağ'dan beri tanınan Angelica archangelica ise kuzey Avrupa kökenlidir ve melek adını Orta Çağ halk anlatılarından alır; iki tür sık sık karıştırılır.
Kültürdeki yeri
Çin kültüründe dong quai, kuru köklerin dilimlenerek satıldığı geleneksel bitki pazarlarında tanınan bir üründür. Adı Çincede dönüş ya da geri gelmeyi anımsatan sözcüklerden türetilmiştir. Bu bitki ile ilgili halk anlatıları çok olsa da bu sayfada herhangi bir iddia yer almaz.
Avrupa melekotu (Angelica archangelica) ile farkı şöyle özetlenebilir: Avrupa türü daha iri, yapraklı ve kuzey bölgelerin bitkisidir; kökü, gövdesi ve tohumu Avrupa'da likör ve şekerleme sanayiinde kullanılmıştır. Çin türünde ise ticari değer taşıyan bölüm kuru köktür. Adların benzemesi aynı bitki olduğu anlamına gelmez.
Mutfakta
Dong quai kökü Çin mutfağında bazen çorba ve et yemeklerine eklenen, kendine özgü kokulu bir malzeme olarak anılır. Bu kullanım yöresel ve geleneksel tariflere dayanır; Türk mutfağında bilinen bir kullanımı yoktur.
Kurutulmuş kök dilimleri, nem almayacak biçimde kapalı cam ya da teneke kapta, ışıktan uzak ve serin yerde saklanır. Nemli ortamda küflenebileceği için açık bırakılmamalıdır. Ürün alırken ambalajında bitkinin Latince adının (Angelica sinensis) yazılı olmasına dikkat etmek, başka melekotu türleriyle karışmasını önler.
Sık sorulan sorular
Çin melek otu nedir?
Çin melek otu, Çin'in dağlık bölgelerinde yetişen ve kökü için yetiştirilen Angelica sinensis adlı çok yıllık bir maydanozgiller bitkisidir; dong quai adıyla da bilinir.
Latince adı nedir?
Latince adı Angelica sinensis (Oliv.) Diels olup Apiaceae familyasındandır.
Avrupa melekotundan farkı nedir?
Avrupa melekotu Angelica archangelica ayrı bir türdür; kuzey Avrupa kökenli ve daha iri bir bitkidir. Çin melek otunda ticari bölüm kuru köktür.
Nasıl saklanır?
Kurutulmuş kök dilimleri nemden ve ışıktan uzak, kapalı kapta, serin yerde saklanır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Apiaceae cilti. Edinburgh University Press. Kew Plants of the World Online (POWO): Angelica sinensis (Oliv.) Diels. Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994.