Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Doğu çınarı, çınar ağacı; İngilizce: oriental plane, plane tree
Familya
Platanaceae (Çınargiller)
Kullanılan kısım
Gövde (odun), yaprak
Çınar (Platanus orientalis L.), geniş tacı, kalın gövdesi ve çok uzun ömrüyle tanınan, yaprak döken büyük bir ağaçtır. Osmanlı ve Türk kültüründe çınar, kökleşmişliğin ve uzun ömrün sembolü olmuştur.
Botanik özellikleri
Çınar, 30 metreyi aşabilen boyu, çok kalın gövdesi ve geniş, yayvan tacıyla dikkat çeken yaprak döken bir ağaçtır. Gövde kabuğu, yaşlandıkça levha levha dökülür; altında açık krem-gri renkli alanlar belirir ve ağaca benekli bir görünüm verir. Yapraklar elin parmakları gibi 5-7 loblu ve geniştir. Çiçekler küçük, topuz biçimli kümeler halinde dizilir; meyve kümeleri 2-4 adet topuzdan oluşur ve sapla ağaçta sallanır.
Platanus orientalis, Balkanlar'dan Anadolu'ya ve Batı Asya'ya yayılan doğal bir türdür. Dere kenarlarını, nemli vadileri ve su kıyılarını sever; Türkiye'de Ege, Akdeniz ve Karadeniz'in birçok yöresinde yetişir. Şehir parklarında ve cadde ağacı olarak kullanılan Platanus × acerifolia ise Amerikan çınarı ile doğu çınarının melezidir.
Tarihçe
Çınar, antik çağlardan beri Akdeniz dünyasının tanıdığı ve kutsal kabul edilen bir ağaçtır. Platanus adının Yunanca platys, yani geniş kelimesinden geldiği düşünülür. Plinius, Naturalis Historia'da çınarın gölgesi için Roma'ya getirilmesinden ve bahçelerde yetiştirilmesinden söz eder. Antik Yunan'da çınar altında yapılan felsefe sohbetleri ünlüdür.
Osmanlı döneminde çınar, saray bahçelerinde, camilerin avlularında ve çeşme başlarında dikilirdi. İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın avlusunda tarihi çınarlar vardır. Bursa'nın Inkaya köyündeki devasa çınar ise Türkiye'nin anıt ağaçlarından biri olarak tanınır; yaşı konusunda çeşitli tahminler vardır.
Kültürdeki yeri
Türk edebiyatında, halk şiirinde ve türkülerde çınar sık sık geçer. Uzun ömrü, geniş gölgesi ve heybetli görünümüyle sağlamlığın, bilgeliğin ve toplumsal hafızanın simgesidir. Köy meydanlarında çınar gölgesi, buluşma ve sohbet yeridir; ihtiyar heyetleri çoğu zaman çınar altında toplanırdı. Birçok mahalle, köy ve aile adı çınardan alınmıştır.
Türkiye'de yüzlerce yıllık çınarlar anıt ağaç olarak korunur. Çınar gövdesinin içi zaman zaman oyulur ve boşluğuna kahvehane, mescit ya da dinlenme yeri açılır. Bu ağaçlar kültürel miras olarak tescil edilmiş ve korunması gerekli sayılmıştır.
Mutfakta
Çınar mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yaprağı ve meyvesi yemek malzemesi olarak tanınmaz. Çınar, gölge ağacı, anıt ağaç ve kereste kaynağı olarak bilinir. Odunu açık renklidir; mobilya ve doğramacılıkta kullanılmış, desenli kesiti nedeniyle de ilgi görmüştür.
Çınar ürünü saklama gereksinimi nadiren doğar; kurutulmuş yaprak ve kabuk satılıyorsa serin, kuru yerde, kapalı kapta saklanır. Meyve kümelerindeki ince tüycükler cildi ve gözü tahriş edebileceğinden, ağacın dökülme mevsiminde bu tüylerle temastan kaçınmak akıllıca olur.
Sık sorulan sorular
Çınar nedir?
Çınar, geniş tacı ve uzun ömrüyle bilinen, çınargiller ailesinden büyük bir yaprak döken ağaçtır.
Çınarın Latince adı nedir?
Doğu çınarının Latince adı Platanus orientalis L.'dir.
Çınar nerede yetişir?
Balkanlar'dan Anadolu'ya ve Batı Asya'ya kadar, özellikle dere kenarları ve nemli vadilerde yetişir.
Çınar neden bir sembol olmuştur?
Uzun ömrü, geniş gölgesi ve görkemli yapısı nedeniyle Osmanlı ve Türk kültüründe köklülüğün ve dayanıklılığın simgesi sayılmıştır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Plinius, Naturalis Historia Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994) Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)