Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çitlembik (Celtis australis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çitlembik fotoğraf 1Çitlembik fotoğraf 2Çitlembik fotoğraf 3Çitlembik fotoğraf 4Çitlembik fotoğraf 5
Fotoğraflar: Teresa Grau Ros from Barcelona, CC BY-SA 2.0 · Eiku, CC BY-SA 4.0 · S. Rae from Scotland, UK, CC BY 2.0 · Lazaregagnidze, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çitlembik

Celtis australis L.

Diğer adları
Dağdağan, dardağan, çitlenbik, çitlembik ağacı; İngilizce: European nettle tree, Mediterranean hackberry
Familya
Cannabaceae (Kenevirgiller)
Kullanılan kısım
Meyve, odun

Çitlembik (Celtis australis), Akdeniz havzasında yetişen, sert odunlu, yaprak döken büyük bir ağaçtır. Küçük, koyu renkli, tek çekirdekli meyveleri ve kamçı sapı, el aleti sapı gibi eşyaların yapımında kullanılan esnek ve dayanıklı odunuyla bilinir.

Botanik özellikleri

Celtis australis, 20-25 metreye ulaşabilen, geniş tepeli, yaprak döken bir ağaçtır. Gövde kabuğu gri ve uzun süre pürüzsüzdür, yaşlandıkça hafifçe çatlar. Yapraklar mızraksı-yumurtamsı, ucu uzun sivri, kenarı dişli ve alt yüzü tüylüdür; yaprak tabanı asimetriktir.

Çiçekler küçük ve yeşilimsi olup yaprakların koltuğunda açar. Meyve, bezelye büyüklüğünde, olgunlaşınca koyu mor-siyaha dönen tek çekirdekli bir sert çekirdekli meyvedir. Ağaç taşlı ve kireçli topraklarda, kuraklığa dayanarak yetişir; Türkiye'de Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz kıyılarında ve iç kesimlerin ılıman vadilerinde görülür. Gölge ağacı olarak parklarda, mezarlıklarda ve köy meydanlarında dikilmesi yaygındır.

Tarihçe

Çitlembik antik kaynaklarda yer alan bir ağaçtır. Homeros'un Odysseia destanında adı geçen ve lotus yiyenlerin yediği meyve olarak yorumlanan bitkinin bazı yazarlarca bu ağaç olduğu ileri sürülmüştür; ancak bu yorum kesin değildir. Plinius Naturalis Historia'sında Celtis olarak anılan ağaçtan söz eder.

Odunu yüzyıllar boyunca dayanıklılığı, esnekliği ve sertliği nedeniyle tercih edilmiştir. Anadolu ve Balkanlar'da kamçı sapı, bastonların ve el aletlerinin sapı, çubuk ve makara gibi eşya yapımında kullanılmış; Akdeniz'in bazı bölgelerinde ise bu odundan çalgı parçaları, örneğin nefesli çalgılar yapıldığı bildirilir.

Kültürdeki yeri

Çitlembik, Türkiye'de pek çok yörede çitlenbik, dardağan ya da dağdağan adlarıyla bilinir. Köy meydanlarındaki yaşlı çitlembik ağaçları yerel toplulukların buluşma yerleri olarak anımsanır ve yer yer anıt ağaç olarak korunur. Yöre ağzında ağacın sert odunundan yapılan kamçı sapı ve sopa gibi eşyalar, çobanlık ve atlı ulaşım kültürüyle birlikte anılır.

Çocukların ağacın küçük çekirdeklerini oyun malzemesi olarak kullanması da yaygın bir köy anısıdır. Bu özellikleriyle çitlembik hem doğa hem de geleneksel yaşam kültürü içinde sevilen bir ağaçtır.

Mutfakta

Olgun çitlembik meyveleri, ince bir etli katmana sahip olup tatlımsı ve hafif hurma benzeri bir lezzete sahiptir; bazı yörelerde taze olarak atıştırmalık biçiminde yenir. Meyve küçük olduğundan ve çekirdeği büyük olduğundan mutfakta yaygın bir malzeme değildir. Kurutulmuş meyve de yöresel olarak saklanır.

Hasat edilen meyveler serin ve kuru yerde, nemden uzak biçimde, kapalı bir kapta tutulur. Taze meyve çabuk bozulduğundan kısa sürede tüketilmelidir. Toplarken ağacın tanınması ve temiz bir bölgeden toplanması gerekir.

Sık sorulan sorular

Çitlembik nedir?

Çitlembik, Celtis australis adlı, sert odunlu, yaprak döken ve Akdeniz havzasında yetişen büyük bir ağaçtır; dardağan olarak da bilinir.

Latince adı nedir?

Latince adı Celtis australis L. olup Cannabaceae (kenevirgiller) familyasındandır.

Çitlembik ağacının odunu nerelerde kullanılır?

Sert ve esnek olduğundan eskiden kamçı sapı, baston, el aleti sapı ve benzeri eşya yapımında kullanılmıştır.

Nerede yetişir?

Türkiye'de Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz kıyılarında, taşlı ve kireçli topraklarda yetişir.

Kaynaklar

Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994.
Plinius. Naturalis Historia.
Kew Plants of the World Online (POWO): Celtis australis L.

WhatsApp