Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Çoban çantası (Capsella bursa-pastoris), dünyanın pek çok yerinde yayılmış, üçgenimsi küçük meyveleriyle kolayca tanınan tek yıllık bir yabani turpgiller bitkisidir. Adını meyvelerinin çobanların eskiden taşıdığı deri kese ya da çantaya benzemesinden alır.
Botanik özellikleri
Capsella bursa-pastoris, 10-50 santim boylanan, tek ya da iki yıllık bir otsu bitkidir. Dipte yaprak rozeti oluşturur; bu yapraklar derin parçalı ya da dişlidir, gövde yaprakları ise okla benzeşen, kulakçıklı ve gövdeyi saran yapıdadır. Küçük beyaz dört taçlı çiçekler turpgillerin karakteristik düzenindedir.
Bitkinin en dikkat çekici özelliği, ters üçgen biçimli yassı meyvesidir. Bu meyveler ince bir sap üzerinde sıralanır ve içlerinde çok sayıda küçük kırmızımsı-kahverengi tohum taşır. Tür tarla kenarlarında, bahçelerde, yol kıyılarında ve işlenmiş topraklarda yaygındır; hemen her mevsim çiçek ve meyve verebilir. Türkiye'nin her bölgesinde bulunur.
Tarihçe
Çoban çantası Avrupa kökenli olup tarım ve insan yerleşimiyle birlikte dünyaya yayılmıştır; günümüzde dünyanın ılıman bölgelerinin neredeyse tamamında görülür. Antik ve Orta Çağ kaynaklarında benzer adlarla anılmış, Avrupa halk botaniğinde, özellikle Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde de çeşitli geleneksel adlarla yer almıştır.
Bitkinin bilimsel adı, Latince çoban çantası anlamına gelir; Linnaeus Bursa pastoris adını Thlaspi cinsi içinde kullanmış, sonra Capsella cinsine alınmıştır. Cins adı Latince küçük kutu ya da kapsül anlamındaki sözcüktendir ve meyvenin biçimini yansıtır.
Kültürdeki yeri
Çoban çantası, adını yansıtan meyve biçimi nedeniyle pek çok dilde benzer adla anılır: İngilizcede shepherd's purse, Fransızcada bourse-à-pasteur, Almancada Hirtentäschel. Bu ortak adlandırma, bitkinin Avrupa kırsal yaşamında ne kadar tanınan bir yabani ot olduğunu gösterir.
Türkiye'de bitki çoğu yörede yabani ot olarak tanınır ve baharda tarla kenarlarında kolayca görülür. Botanik çizimlerde ve okul bitki koleksiyonlarında, turpgiller familyasının tipik bir örneği olarak sık kullanılır.
Mutfakta
Genç yaprak rozetleri Asya ve bazı Akdeniz yörelerinde yabani yeşillik olarak salatalarda, çorbalarda ve haşlama yemeklerde kullanılır; hafif acımsı, turp benzeri bir tadı vardır. Doğadan toplanırken bitkinin doğru tanınmasına, temiz ve kimyasal uygulanmamış alanlardan seçilmesine dikkat edilmelidir.
Taze yeşillik buzdolabında kısa süre saklanır. Kurutulmuş bitki, temiz ve kuru bir kapta, ışıktan uzak yerde tutulur. Toplama ve kurutma işleminde yabani bitkilerle ilgili genel güvenlik kurallarına uyulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Çoban çantası nedir?
Çoban çantası, üçgenimsi yassı meyveleriyle tanınan, her yerde yetişen tek yıllık bir turpgiller bitkisidir.
Latince adı nedir?
Latince adı Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. olup Brassicaceae familyasındandır.
Nerede yetişir?
Tarla kenarlarında, bahçelerde ve yol kıyılarında, Türkiye'nin hemen her bölgesinde görülür.
Nasıl saklanır?
Kurutulmuş bitki ışıktan uzak, temiz ve kuru bir kapta saklanır; taze yeşillik kısa sürede kullanılmalıdır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Brassicaceae. Edinburgh University Press. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994. Grieve, M. A Modern Herbal. 1931. Kew Plants of the World Online (POWO): Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.