Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Çuha çiçeği, baharın habercisi sayılan, karların erimesiyle birlikte ormanın nemli yamaçlarında açan soluk sarı bir çiçektir. Adı bile ilk anlamına gelir: bilimsel adı primula, Latince ilk demektir. Kırışık yaprakları ve yumuşak sarı çiçeğiyle bahar gelenekleriyle özdeşleşmiştir.
Botanik özellikleri
Primula vulgaris, kısa boylu, çok yıllık bir ottur. Yapraklar yerden bir rozet halinde çıkar; uzun, dil biçimli, yüzü kırışık ve nervürlü, alt yüzü tüylüdür. Çiçekler, yaprak rozetinin ortasından çıkan ayrı ve ince saplarda tek tek açar; soluk, yağsı sarı renkli, beş taçyapraklıdır ve merkezde daha koyu sarı bir halka taşır. Çiçeklenme genellikle şubat-nisan aylarında olur.
Primula veris ise çiçekleri bir sap ucunda küme halinde, altın sarısı renkte olan ve çayır alanlarda yetişen yakın akrabasıdır. Çuha çiçeği türleri serin, nemli ve yarı gölgeli yerleri sever; orman kenarlarında, dere boylarında ve çayırlarda büyür. Türkiye'de özellikle Karadeniz, Marmara ve Kuzey Anadolu'nun nemli ormanlarında yaygındır.
Tarihçe
Primula sözü, Latince primus, yani ilk sözcüğünden gelir ve ilkbaharın ilk çiçeklerinden biri olması nedeniyle verilmiştir. Veris ise ilkbahara ait demektir. Avrupa'da orta çağ botanik yazılarında primrose adıyla yer alan bu bitki, İngiliz edebiyatında ve folklorunda sıkça anılır. Grieve'in A Modern Herbal adlı eseri, bitkinin Avrupa'daki halk geleneklerini ve adlarını kaydeder.
Çuha çiçeği Türkçede bazen çuhaçiçeği biçiminde yazılır. Çuha sözü kumaş türünü anlatan bir sözcük olarak bilinir; bitkinin adıyla ilişkisi konusunda kesin bir etimolojik açıklama bulunmaz. Mabberley'in sözlüğü Primula cinsini yüzlerce türüyle birlikte kayda geçirir ve bu türlerin birçoğunun bahçe süs bitkisi olarak ıslah edildiğini aktarır.
Kültürdeki yeri
Çuha çiçeği, Anadolu ve Avrupa kırlarında baharın gelişini müjdeleyen bir çiçektir. Karların altından ilk çıkan çiçekler arasında olduğu için, kış sonunda doğa yürüyüşlerinde onu görmek bir bayram sevinci yaratır. Karadeniz köylerinde çocuklar, ilkbaharın ilk çiçeklerini toplayıp evlere götürür.
İngiliz kültüründe çuha çiçeği, ilkbahar ve gençlikle ilişkilendirilir; şiirde ve bahçeciliğte önemli bir yeri vardır. Bahçe süs bitkisi olarak yetiştirilen pek çok renkli melezi, bugün saksı çiçeği olarak satılır. Çiçek, Türkçede nazik ve erken bir güzelliği betimlemek için kullanılan benzetmeler arasında yer alır.
Mutfakta
Çuha çiçeğinin taze çiçekleri yenilebilir; pasta ve tatlıların süslenmesinde, salatalarda ve şekerlemelerde kullanılır. Çiçeklerin ve genç yaprakların hafif tatlı, çiçeksi bir tadı vardır. Avrupa mutfak geleneğinde çuha çiçeği şarabı, reçeli ve şekerli çiçekler bilinen hazırlıklar arasındadır.
Bitki çayı olarak, kurutulmuş çiçek ve yaprak karışımı demlenir; hafif çiçeksi bir kokusu vardır. Çiçekler tam açtıklarında, nem olmayan bir günde toplanır, gölgede ve havadar bir yerde serilerek kurutulur, sonra cam kavanozda ışıktan uzak saklanır. Doğada az bulunan bu çiçeği toplarken, bitkiyi köküyle sökmemek ve her yerden birkaç çiçek almak önemlidir.
Sık sorulan sorular
Çuha çiçeği ne zaman açar?
Genellikle şubat ile nisan arasında, kış sonunda ve ilkbaharın başında, nemli ve gölgeli yerlerde açar.
Çuha çiçeği yenir mi?
Taze çiçekleri yenilebilir; pasta süslemede, salatalarda ve şekerlemelerde kullanılır. Tadı hafif tatlı ve çiçeksidir.
Çuha çiçeği ne anlama gelir, adı nereden gelir?
Bilimsel adı Primula, Latince ilk demektir; ilkbaharın ilk çiçeklerinden biri olduğu için bu adı almıştır.
Çuha çiçeği çayı nasıl yapılır?
Bir tatlı kaşığı kurutulmuş çiçek ve yaprak, kaynamış suyla on dakika demlenir ve süzülür.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.