Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Darı (Panicum miliaceum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Darı fotoğraf 1Darı fotoğraf 2Darı fotoğraf 3Darı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Amuzujoe, CC BY-SA 4.0 · Ephramac, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Darı

Panicum miliaceum L. (akdarı); Sorghum bicolor (L.) Moench (süpürge darısı, cin darısı)

Diğer adları
Akdarı, darı, sarı darı, kuş yemi darısı; süpürge darısı, cin darısı, sorgum; proso millet, broomcorn millet, sorghum (İng.)
Familya
Poaceae (Buğdaygiller)
Kullanılan kısım
Tane (dane); süpürge darısında sap ve başak kısmı süpürge yapımında

Darı, Türkiye'de başlıca iki ayrı buğdaygil için kullanılan yaygın bir addır: akdarı (Panicum miliaceum) ve süpürge darısı ya da cin darısı (Sorghum bicolor). Her ikisi de kurağa dayanıklı, yazlık tahıl bitkileridir. Taneleri uzun süredir un, bulgur benzeri ürünler ve kuş yemi olarak değerlendirilir.

Botanik özellikleri

Panicum miliaceum, 40 ila 120 cm boylanan, tek yıllık bir buğdaygildir. Başağı salkım biçiminde dağınıktır; taneleri küçük, yuvarlak ve sarı, beyaz, kırmızı ya da kahverengi olabilir. Kısa vejetasyon süresi sayesinde yaklaşık iki üç ayda olgunlaşır ve az suyla yetişebilir.

Sorghum bicolor ise 1,5 ile 4 metreyi bulabilen, mısıra benzer sağlam saplı bir türdür. Sapın ucundaki sık ya da dağınık salkımda taneler oluşur; süpürge darısı formlarında salkım dalları uzundur ve el süpürgesi yapımında kullanılır. Her iki tür de sıcak iklimi sever ve ilkbahar sonu ekilir.

Tarihçe

Akdarı, Avrasya'nın en eski kültüre alınmış tahıllarındandır; arkeolojik kalıntılar Orta Asya, Çin ve Avrupa'da binlerce yıllık yetiştiriciliğe işaret eder. Anadolu'da da eski yerleşimlerde darı kalıntılarına rastlanır. Plinius, Naturalis Historia'da darıyı bazı bölgelerde ekmek ve bulamaç hammaddesi olarak anar.

Sorghum bicolor'un anavatanı Afrika'dır; buradan Hindistan'a ve oradan Orta Doğu'ya yayılmıştır. Türkçede darı sözcüğü iki türü de içine alacak biçimde geniş kullanıldığından, kaynaklarda hangi türün kastedildiğini Latince adından anlamak gerekir. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, bu adların tür karşılıklarını kayda geçirir.

Kültürdeki yeri

Anadolu'da darı, kırsal yaşamda ekmek, bulamaç ve çorba hammaddesi olarak bilinir; en tanınmış kullanımlarından biri bozadır. Boza, geleneksel olarak darı, bulgur ya da benzeri tahıllardan mayalanarak yapılan, kış aylarının tanınmış içeceğidir. Süpürge darısı ise yurdun birçok yöresinde el süpürgesi yapımında hâlâ kullanılan hammaddedir.

Kuş yemi karışımlarında ve evcil kanatlı beslenmesinde darı tanesi çok yaygındır; aktarlarda kuş yemi olarak da satılır. Bazı yörelerde bayram ve düğün yemeklerinde darı helvası ve darı pilavı gibi tarifler yaşatılır.

Mutfakta

Darı tanesi yıkanıp haşlanarak pilav ya da bulamaç şeklinde pişirilir; öğütülerek un olarak çorba, ekmek, kek ve helva yapımında kullanılır. Darı unu tek başına ekmek yapmaya yeterince kabarmaz, bu nedenle genellikle buğday unuyla karıştırılır. Sütlü tatlılarda ve kış çorbalarında da değerlendirilir.

Saklama için: taneler kapalı kavanoz ya da kâğıt ambalajda, serin, kuru ve ışıktan uzak yerde tutulur. Nem ve böcek bulaşmasına karşı kapaklı ambalaj tercih edilmelidir; un hâline getirilmiş darı ise daha çabuk bayatladığından küçük miktarlarda alınmalıdır. Kuş yemi olarak satılan darı ile mutfak kalitesindeki ürün ayrı ambalajlarda tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Darı nedir?

Darı, Türkiye'de başlıca akdarı (Panicum miliaceum) ve süpürge darısı ya da cin darısı (Sorghum bicolor) için kullanılan, buğdaygil familyasından tahıl bitkilerinin ortak adıdır.

Latince adı nedir?

Akdarı Panicum miliaceum L., süpürge darısı Sorghum bicolor (L.) Moench'tir. Her ikisi de Poaceae familyasındandır.

Nerede yetişir?

Sıcak ve kurak iklimleri sever; Türkiye'de yazlık tahıl olarak ekilir. Akdarı Avrasya kökenli, sorgum ise Afrika kökenlidir.

Nasıl saklanır?

Kapalı kavanoz ya da kâğıt ambalajda, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
FAO (Gıda ve Tarım Örgütü), tahıl ve darı türleri yayınları
Kew Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp