Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Çiçek ve yaprak (kurutulmuş, yalnız tanıma ve tarihçe bilgisi için)
Deve tabanı (Tussilago farfara), karların erimesiyle birlikte yapraksız bir sap üzerinde sarı çiçek açan, yaprakları ise sonradan gelişen küçük boylu bir çok yıllık ottur. Güvenlik notu: Bu bitki pirolizidin alkaloitleri içerir; ağızdan tüketilmesi önerilmez ve hamilelikte kullanılmaz.
Botanik özellikleri
Tussilago farfara, papatyagiller (Asteraceae) familyasında tek türle temsil edilen Tussilago cinsinin tek üyesidir. Toprak altında yayılan sürünücü köksapları sayesinde nemli, killi ve açık topraklarda geniş kolonilere dönüşür. En dikkat çekici yanı, çiçeklerin erken ilkbaharda, yapraklardan önce ve pullarla kaplı kısa saplar üzerinde açmasıdır. Çiçek başçıkları tek, altın sarısı renkte ve karahindiba başçıklarını andırır.
Yapraklar çiçeklenmeden sonra köksaptan çıkar; geniş, kalp biçimli ve kenarları dişli olup alt yüzü beyaz keçemsi tüylerle kaplıdır. Türkçedeki deve tabanı adı, bu yaprakların geniş ve tabana benzeyen biçiminden gelir; İngilizce coltsfoot adı da aynı şekilde tayın ayağına yapılan bir benzetmedir. Meyveler tüylü bir yumuşak taç taşıyan küçük aşenlerdir ve rüzgârla yayılır. Bitki Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'nın geniş bölümünde, Türkiye'de ise özellikle dere kenarları, yamaçlar ve nemli yol kenarlarında görülür.
Tarihçe
Tussilago farfara, Avrupa bitki kayıtlarında çok eski çağlardan beri tanınan bir türdür. Dioskorides ve Plinius gibi antik yazarların eserlerinde adı anılan bitkilerle ilişkilendirilmiş, Orta Çağ ve Rönesans otçu kitaplarında ayrıntılı resimleriyle yer almıştır. Cins adı Latince kökenlidir; tür adı farfara ise geleneksel olarak yaprakların un gibi beyaz tüylü alt yüzünü anlatan eski bir sözcükle ilişkilendirilir.
Çiçek açma zamanı nedeniyle bitki uzun süre ilkbaharın habercisi sayılmıştır. Eski Fransız eczanelerinde bitkinin çiçeğinin tabela olarak kullanıldığı anlatılır; bu gelenek bitkinin kültürel hafızadaki yerini gösterir. Bilimsel adlandırmayı Linnaeus Species Plantarum'da sabitlemiştir.
Kültürdeki yeri
Deve tabanı, halk arasında farfara ve kabalak gibi çeşitli adlarla anılır; bu adlar yöreye göre başka bitkiler için de kullanılabilir. Önemli bir güvenlik notu: Tussilago farfara pirolizidin alkaloitleri içerir ve bu nedenle ağızdan tüketilmesi önerilmez. Hamilelik ve emzirme döneminde ise kesinlikle kullanılmamalıdır. Bu kart yalnızca botanik, tarih ve kültür bilgisi verir; bitkinin tüketimi için bir öneri içermez.
Bitki bahçelerde, özellikle kaya bahçelerinde ve doğal peyzajlarda, erken çiçek açtığı için ilgi görür; ancak köksapları hızla yayıldığından bahçede kontrolsüz çoğalabilir. Arıların bahar başında polen ve nektar bulabildiği ilk çiçeklerden biri olması da ekolojik değerini artırır. Folklorda ve eski otçu kitaplarında sıkça anılır.
Mutfakta
Deve tabanı mutfakta kullanılan bir bitki değildir ve yemeklerde ya da içeceklerde tüketilmesi önerilmez. Pirolizidin alkaloitleri içermesi nedeniyle ağızdan alınması güvenli kabul edilmez; hamile ve emzirenler için kullanımı uygun değildir.
Aktarlarda kuru bitki halinde bulunabilir. Saklanacaksa kuru, serin ve ışıktan korunmuş bir yerde, ağzı kapalı bir kapta, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı biçimde tutulmalıdır. Ambalaj üzerinde bitkinin adı ve Latince karşılığı Tussilago farfara olarak belirtilmelidir.
Sık sorulan sorular
Deve tabanı nedir?
Deve tabanı, Tussilago farfara adlı, erken ilkbaharda yapraksız sapların ucunda sarı çiçek açan çok yıllık bir papatyagiller bitkisidir.
Deve tabanının Latince adı nedir?
Latince adı Tussilago farfara L.'dir. Halk arasında farfara ve kabalak adlarıyla da anılır.
Deve tabanı nerede yetişir?
Nemli, killi ve açık topraklarda; dere kenarlarında, yamaçlarda ve yol kenarlarında yetişir. Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'da yayılış gösterir.
Deve tabanı tüketilir mi?
Hayır. Pirolizidin alkaloitleri içerdiği için ağızdan tüketilmesi önerilmez ve hamilelikte kullanılmaz.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, 1931. Dioskorides, De Materia Medica. Plinius, Naturalis Historia. Kew Plants of the World Online (POWO), Tussilago farfara.