Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Diş otu (Ammi visnaga), ince yapraklı, geniş şemsiyeler halinde beyaz çiçek açan bir maydanozgiller bitkisidir. Olgunlaşınca sertleşen şemsiye ışınları kurutularak kürdan olarak kullanıldığından kürdan otu adıyla da bilinir. Güçlü etkili bileşenler içerdiği için uzman bilgisi olmadan iç kullanım yapılmamalıdır.
Botanik özellikleri
Ammi visnaga, maydanozgiller (Apiaceae) familyasından, bir ya da iki yıllık, dik gövdeli bir ottur. Boyu bir metreyi geçebilir; gövde dallanmış, tüysüz ve çizgilidir. Yapraklar tüy gibi ince loblara bölünmüş olup bitkiye hafif, tüylü bir görünüm verir. Bileşik şemsiyeler çok sayıda ince ışından oluşur ve küçük beyaz çiçekler taşır.
En dikkat çekici özelliği, meyveler olgunlaştıkça şemsiye ışınlarının kalınlaşıp sertleşmesi ve şemsiyenin içe doğru kapanarak kuş yuvası biçimine dönüşmesidir. Meyveler küçük, yassı, eliptik ve çizgilidir. Bitki Akdeniz havzasında, Kuzey Afrika'da ve Batı Asya'da doğal olarak yayılır; Türkiye'de özellikle güney ve batı bölgelerindeki tarla kenarları, yol kenarları ve ekili alan çevresinde görülür.
Tarihçe
Ammi visnaga, Akdeniz ve Orta Doğu halklarınca çok eski çağlardan beri tanınan bir türdür. Khella adı Arapça kökenlidir ve bitkinin Mısır, Levant ve Kuzey Afrika kültüründeki yerini yansıtır. Antik kaynaklarda Ammi adıyla anılan bitkiler arasında bu türün hangi tanımlara karşılık geldiğini kesin olarak söylemek zordur; bu yüzden eski metinlerdeki ad eşleşmeleri dikkatle ele alınmalıdır.
Bilimsel olarak tür, Linnaeus tarafından Daucus visnaga adıyla tanımlanmış, sonra Lamarck tarafından Ammi cinsine aktarılmıştır. Modern dönemde bitki Avrupa ve Amerika'ya taşınmış, bazı yerlerde süs bitkisi olarak yetiştirilmiştir. Tohumlarından elde edilen bileşikler bilimsel literatürde ayrıca ele alınmış, bu nedenle bitki uzman kontrolü gerektiren bir tür olarak değerlendirilir.
Kültürdeki yeri
Diş otu, kürdan otu, hıltan ve kılır gibi adlarla anılır. Bu adların en bilineni olan kürdan otu, olgunlaşıp kuruyan şemsiye ışınlarının diş kürdanı olarak kullanılmasından gelir. Kurutulmuş ışınlar ince, sert ve sivri uçlu olduğundan Orta Doğu ve Akdeniz'in bazı yörelerinde elle ayıklanarak bu amaçla saklanmıştır. Bu kullanım yalnızca kültürel bir bilgidir.
Güvenlik uyarısı: Bitki, güçlü etkili bileşenler içerir; uzman bilgisi olmadan çay, tentür ya da başka bir biçimde ağızdan alınmamalıdır. Hamile ve emzirenler, çocuklar ve uzman gözetimi altında olanlar için uygun değildir. Süs amaçlı olarak ise bahçelerde ve kesme çiçek üretiminde, hafif görünümlü beyaz şemsiyeleri sayesinde sıkça tercih edilir.
Mutfakta
Diş otu mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yemeklere ya da içeceklere katılmaz. Güçlü etkili bileşenler içermesi nedeniyle iç kullanımı uzman bilgisi gerektirir.
Kuru şemsiye ve ışınları aktarlarda satılabilir. Saklanacaksa kuru, serin ve ışıktan uzak bir yerde, ağzı kapalı bir kapta ve çocukların ulaşamayacağı biçimde tutulmalıdır. Kürdan olarak kullanılacak ışınların temiz ve toz almayacak şekilde ambalajlanması önerilir.
Sık sorulan sorular
Diş otu nedir?
Diş otu, Ammi visnaga adlı, ince yapraklı, geniş beyaz şemsiyeli bir maydanozgiller bitkisidir. Kürdan otu olarak da bilinir.
Diş otunun Latince adı nedir?
Latince adı Ammi visnaga (L.) Lam.'dır. İngilizcede toothpick weed ve khella adlarıyla anılır.
Diş otu nerede yetişir?
Akdeniz havzası, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da; Türkiye'de özellikle güney ve batı bölgelerinde tarla ve yol kenarlarında yetişir.
Kürdan otu neden bu adı taşır?
Olgunlaşıp sertleşen şemsiye ışınları kurutularak kürdan olarak kullanıldığı için bu adı almıştır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew Plants of the World Online (POWO), Ammi visnaga.