Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
gömeç, Ebemgümeci, ebegömeci, yaban ebegümeci; benzer türler: Malva neglecta Wallr., Malva nicaeensis All.
Familya
Malvaceae (Ebegümecigiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve çiçek
Ebegümeci, Anadolu'nun ilkbahar sofralarında yaprağıyla, çay bardağında mor çiçeğiyle yer alan, kendiliğinden yetişen bir yabani bitkidir. Yaprağı yumuşak ve kadifemsi, çiçeği ince mor çizgilidir. Ege'den Karadeniz'e uzanan geniş bir mutfak geleneğinin parçasıdır.
Botanik özellikleri
Malva sylvestris, yarım ile bir buçuk metre boylanabilen, dik ya da yaygın gövdeli, iki yıllık veya çok yıllık bir ottur. Yaprakları uzun saplı, yuvarlağımsı, beş ile yedi dilimli ve kenarı dişlidir; yaprak yüzeyi ince tüylüdür. Çiçekleri yaprak koltuklarında kümeler halinde açar; taçyaprakları pembeden mora değişen tonlarda olup üzerinde koyu mor çizgiler bulunur.
Mayıstan ekime kadar çiçek açar. Meyve, düz ve yuvarlak, peynir somununu andıran bir yapıdadır; bu yüzden bazı dillerde peynir otu adıyla da anılır. Ebegümeci, yol kenarlarında, bahçe sınırlarında, ekili alan kıyılarında, harabelerde ve terk edilmiş arazide çabuk yayılır. Türkiye'nin hemen her bölgesinde bulunur; Malva cinsinin başka türleri de aynı adla toplanır.
Tarihçe
Malva cinsi, antik Akdeniz'in iyi bilinen bitkilerindendir. Yunanca malache sözü yumuşak anlamıyla ilişkilendirilir ve yaprağın yumuşaklığına gönderme yapar. Dioskorides, malache bitkisini eserinde tanıtır; Plinius de Naturalis Historia'da malva için uzun uzun yazar ve onun bahçelerde yetiştirildiğini belirtir.
Türkçe adın kökeni konusunda kesin bir bilgi yoktur. Halk arasında anlatılan hikâyeler vardır ama bunlar etimolojik bir kanıta dayanmaz. Baytop'un sözlüğü bu bitkinin farklı yörelerdeki adlarını kaydeder. Orta çağ Avrupa manastır bahçelerinde de ebegümeci yer almış, yaprakları sofraya, çiçekleri ise kumaş boyamaya girmiştir.
Kültürdeki yeri
Ebegümeci, Ege ve Marmara yörelerinde ilkbaharın ilk yeşil otları arasındadır; kadınlar yamaçlardan, dere kenarlarından ve tarla köşelerinden sepetle toplar, temizler ve yemek için hazırlar. Karadeniz'de de ebegümecili yemekler, sarmalar ve çorbalar, mevsimlik sofraların parçasıdır. Çocuklar, yuvarlak meyveyi peynir somunu diye toplar ve yer.
Bitki, halk dilinde yumuşaklık ve sevecenlikle anılır. Mor çiçeklerinin boyası, bazı yörelerde yün ve kumaş boyamada denenmiş, ancak rengi asit ya da bazla değişebilen bir doğal boyadır. Ebegümeci, el yazması bitki sözlüklerinde hatmi ile karıştırılmaması gereken bir bitki olarak da anılır.
Mutfakta
Taze ebegümeci yaprakları, ilkbaharda genç ve yumuşak iken toplanır; yıkanıp doğranarak soğanla pişirilir, bulgurla sarılır, çorba ya da yemek yapılır. Ege usulü ebegümeci yemeği zeytinyağlı, bol soğanlı ve limonlu hazırlanır; Karadeniz'de ise sarma veya mısır unlu çorba olarak da görülür. Yaprakların pişince hafif sümüksü bir doku kazanması bu bitkiye özgü bir özelliktir.
Çiçekleri ve yaprakları kurutularak bitki çayı olarak da kullanılır. Çiçek demi güzel bir mor renk verir; limon ya da ekşi bir sıvı damlatılırsa rengi pembeye döner, bu da çay masasında küçük bir gösteri sayılır. Kurutma için çiçekler açtıktan hemen sonra toplanır, gölgede kurutulur ve cam kavanozda saklanır.
Sık sorulan sorular
Ebegümeci nasıl yenir?
Genç yapraklar yıkanıp doğranır; soğanla zeytinyağında pişirilerek yemek yapılır, bulgurlu sarma ya da çorba haline getirilir. Ege'de limonla servis edilir.
Ebegümeci ne zaman toplanır?
Yaprakları genç ve yumuşak olduğu dönemde, ilkbaharda toplanır; çiçekler ise açtıktan hemen sonra, yaz boyunca toplanabilir.
Ebegümeci çayı nasıl demlenir?
Bir tatlı kaşığı kurutulmuş çiçek ve yaprak, kaynamış suyla on dakika demlenir. Üzerine limon sıkıldığında rengi mordan pembeye döner.
Ebegümeci ile hatmi aynı mıdır?
Hayır. İkisi de aynı familyadandır ama farklı cinslerdir; hatmi Althaea, ebegümeci ise Malva cinsindendir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.