Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Alıç eriği, şeftali eriği (yöresel); İngilizce: plum, European plum. Yabani akrabası can eriği (Prunus cerasifera Ehrh.) bazı yörelerde "yaban eriği" olarak da anılır.
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (taze ve kurutulmuş)
Erik (Prunus domestica L.), gülgiller ailesinden, çekirdekli meyvesiyle bilinen bir ağaçtır. Anadolu ve Kafkasya çevresinde çok eski çağlardan beri tanınır; taze, kurutulmuş ya da reçel ve komposto olarak mutfağın vazgeçilmez meyvelerindendir.
Botanik özellikleri
Prunus domestica, genellikle 5-10 metre boylanan, yaprak döken bir meyve ağacıdır. Yaprakları yumurta biçiminde, kenarları ince dişlidir. İlkbaharda yapraklarla birlikte ya da biraz önce açan beyaz çiçekleri tek tek veya ikişerli demetler halinde dizilir. Meyve, tek çekirdekli bir taşlı meyvedir; rengi türe ve çeşide göre sarı, yeşil, kırmızı, mor veya koyu mavi olabilir ve yüzeyi çoğunlukla mumsu bir tozla kaplıdır.
Bu türün, can eriği (Prunus cerasifera Ehrh.) ile çalı biçimli kara erik (Prunus spinosa L.) arasındaki doğal melezlenmeden türediği düşünülür. Can eriği, Balkanlar'dan Orta Asya'ya uzanan geniş bir alanda yabani olarak bulunur; küçük, genellikle sarı veya kırmızı meyvelidir ve Türkiye'de bahçe kenarlarında, dere boylarında sıkça görülür. Flora of Turkey kaynaklarında Prunus cinsi, Anadolu'nun hem yabani hem kültüre alınmış çok sayıda temsilcisiyle anılır.
Tarihçe
Erik, Eski Dünya'nın en eski kültür meyvelerinden biridir. Kökeninin Kafkasya ve Anadolu çevresinde olduğu kabul edilir; buradan Avrupa'ya ve Asya'ya yayılmıştır. Antik Yunan ve Roma yazarları erik ağaçlarından ve çeşitlerinden söz eder; Plinius, Naturalis Historia adlı eserinde Suriye ve Dımaşk yöresinden gelen erik türlerini ve Roma bahçelerine girişini anlatır. Dioskorides de De Materia Medica içinde eriğin ağacını ve meyvesini tanıtır.
Orta Çağ boyunca Avrupa manastır bahçelerinde erik yetiştirilmiş, kurutulmuş erik uzun yolculuklarda ve kış mevsiminde saklanan bir gıda olarak değer görmüştür. Osmanlı mutfağında da erik, hem taze hem kuru haliyle hoşaf, kompostolar ve etli yemeklerle birlikte yer almıştır. Türkçe adı olan "erik", Türkçenin eski söz varlığında da karşımıza çıkar. Bugün Türkiye, dünyanın önde gelen erik üreticileri arasında sayılır.
Kültürdeki yeri
Erik, ılıman iklimi sever; kışın soğuğa dayanır, ancak çiçeklenme döneminde geç ilkbahar donları ürünü zedeleyebilir. Derin, kireçli ve su tutan ama iyi süzülen topraklarda iyi gelişir. Çoğunlukla aşı ile çoğaltılır; anaç olarak sıklıkla can eriği ya da yabani erik kullanılır. Birçok çeşit kendi çiçek tozuyla verimli olmadığından bahçelerde birbirini tozlayan çeşitler birlikte dikilir.
Türkiye'de erik yetiştiriciliği Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygındır. Hasat çeşide göre haziran sonundan eylüle kadar sürer. Meyve ağaç üzerinde olgunlaşınca toplanır; bir kısmı taze pazara gider, bir kısmı ise güneşte veya kurutma tesislerinde kurutularak kuru erik haline getirilir. Yabani akraba olan can eriği ise hem sofralık meyvesi hem de peyzaj ve aşı anacı olarak bilinir.
Mutfakta
Erik mutfakta çok yönlüdür. Olgun taze meyve çiğ yenir; ayrıca reçel, marmelat, komposto, hoşaf, pestil ve meyve suyunda kullanılır. Ekşi yeşil erik (çağla erik, can eriği gibi), Türk mutfağında tuzla birlikte atıştırmalık olarak veya turşu ve ekşi tadı gereken yemeklerde yer alır. Kuru erik; tatlılarda, pilavlarda, etli güveçlerde ve hoşaflarda kullanılır; özellikle kuzu ve tavuk yemeklerine tatlımsı ekşi bir ton katar. Ayrıca erik, bazı bölgelerde yöresel içkilerin ve sirkenin hammaddesi olarak da bilinir.
Kuru erik serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, kapalı bir kavanoz veya hava almayan bir kapta saklanır; böylece nem ve koku almaz, uzun süre dayanır. Taze erik ise buzdolabında birkaç gün bekletilebilir; fazla olgunlaşmış meyveler reçel ve komposto için değerlendirilir. Çekirdekler sert ve ağaçsıdır, yenmez; yemeklere katılırken ayıklanması gerekir.
Sık sorulan sorular
Erik nedir?
Erik, gülgiller (Rosaceae) ailesinden Prunus domestica L. adlı ağacın taşlı meyvesidir. Taze, kurutulmuş, reçel ya da komposto olarak mutfakta kullanılır.
Erikin Latince adı nedir?
Cinsi Prunus, türü domestica olan bitkinin tam adı Prunus domestica L.'dir. Yabani akrabası can eriğinin adı ise Prunus cerasifera Ehrh.'dir.
Erik nerede yetişir?
Erik ılıman iklimlerde yetişir. Türkiye'de Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak yetiştirilir; yabani akrabası olan can eriği ise dere boylarında ve bahçe kenarlarında kendiliğinden görülür.
Kuru erik nasıl saklanır?
Kuru erik, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, havasız kapanan bir kavanozda ya da kapta saklanır. Nem ve yabancı kokulardan uzak tutulursa uzun süre bozulmadan durur.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Mabberley's Plant-Book FAO, FAOSTAT üretim verileri Kew, Plants of the World Online (POWO)