Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Fasulye (Phaseolus vulgaris) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Fasulye fotoğraf 1Fasulye fotoğraf 2Fasulye fotoğraf 3Fasulye fotoğraf 4
Fotoğraflar: Rasbak, CC BY-SA 3.0 · cultivar413 from Fallbrook, California, CC BY 2.0 · Puusterke, CC BY-SA 4.0 · Salicyna, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Fasulye

Phaseolus vulgaris L.

Diğer adları
Fasulya, kuru fasulye, taze fasulye, çalı fasulyesi, sırık fasulyesi; İngilizce: common bean, kidney bean, French bean, green bean.
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Meyve (bakla) ve tohum

Fasulye (Phaseolus vulgaris L.), baklagiller ailesinden, Amerika kıtasında evcilleştirilmiş tek yıllık bir kültür bitkisidir. Hem taze bakla hem de kuru tohum olarak yetiştirilir; Türk mutfağında kuru fasulye ve taze fasulye yemekleriyle başlı başına bir yer tutar.

Botanik özellikleri

Phaseolus vulgaris, bir yıllık bir otsu bitkidir. Çeşidine göre çalı biçiminde kısa boylu ya da sırık biçiminde sarılıcı olarak gelişir; sarılıcı çeşitler destek bulduğunda 2-3 metreyi aşabilir. Yaprakları üç yaprakçıktan oluşur; çiçekleri beyaz, pembe veya mor tonlarda kelebeğimsi yapıdadır. Meyve, içinde birkaç tohum barındıran uzun bir bakladır; tohumlar böbrek biçimli ve çeşide göre beyaz, krem, benekli, kırmızı veya siyah renkli olabilir.

Baklagiller gibi fasulye de kök bölgesinde yaşayan bakterilerle birlikte yaşar ve toprağa azot kazandırır; bu nedenle ekim nöbetlerinde sıkça yer alır. Cins adı Phaseolus, tohumun küçük bir kayığa benzetilmesinden gelen eski bir Latince sözcüğe dayanır. Türkiye'de yetiştirilen fasulyeler birçok yerel çeşit ve ekotipe ayrılır; Dermason, barbunya, şeker ve yöresel adlarla bilinen çeşitler pazarlarda ayrı ayrı aranır.

Tarihçe

Fasulyenin anavatanı Orta ve Güney Amerika'dır. Meksika ile And Dağları'nda birbirinden bağımsız iki ayrı evcilleştirme merkezinin bulunduğu kabul edilir; bu bölgelerde bin yıllar boyunca mısır ve kabakla birlikte yetiştirilmiştir. Avrupa'ya 16. yüzyılda, Amerika'nın keşfinden sonra gelmiş ve kısa sürede Akdeniz çevresinde yayılmıştır.

Eski Dünya'da antik çağlarda fasulye adıyla anılan bitkilerin çoğu aslında başka türlerdi; Dioskorides ve Plinius'un söz ettiği "phaseolus" büyük olasılıkla börülce ya da baklaya yakın başka bir bitkiydi. Phaseolus vulgaris'in Anadolu mutfağına girişi Amerika'dan gelen diğer bitkiler gibi geç dönemlere rastlar ve sonraki yüzyıllarda tarlalarda ve bahçelerde geniş yer edinmiştir. Bugün fasulye, dünyanın en çok yetiştirilen baklagillerinden biridir.

Kültürdeki yeri

Fasulye sıcak mevsim bitkisidir; don kaldırmaz, toprak ısındıktan sonra, genellikle nisan sonu ile mayıs başında ekilir. Hafif yapılı, iyi süzülen ve organik maddece zengin topraklarda gelişir. Çalı çeşitleri sıra halinde ekilirken sırık çeşitleri için çubuk veya tel destek verilir. Ekimden sonra su düzenli verilir, ancak aşırı sulama ve kötü drenaj hastalıkları artırır.

Taze fasulye bakla henüz yumuşakken, kuru fasulye ise baklalar sararıp kuruduktan sonra hasat edilir. Kuru tohum güneşte iyice kurutulup ayıklanır. Türkiye'de fasulye, Karadeniz, İç Anadolu, Ege ve Marmara'nın çeşitli yörelerinde yetiştirilir; kuru fasulye ile ünlü yöreler çeşit adlarıyla özdeşleşmiştir.

Mutfakta

Fasulye Türk mutfağının en köklü malzemelerindendir. Kuru fasulye, soğan, salça ve sıklıkla etle pişirilip pilavla sofraya gelen bir ana yemektir; piyaz ise haşlanmış fasulyenin soğan, sirke ve zeytinyağıyla yapıldığı soğuk bir salatadır. Taze fasulye zeytinyağlı ya da etli olarak pişirilir; ayrıca turşusu yapılır, haşlanıp dondurulur veya kurutulur. Barbunya gibi benekli çeşitler pilaki olarak tanınır.

Güvenlik notu: Çiğ ya da az pişmiş fasulye yenmez; özellikle kuru fasulye bir gece suda bekletildikten sonra bol suda iyice, yumuşayana kadar pişirilmelidir. Kuru fasulye serin, kuru ve havadar bir yerde, kapalı bir kapta saklanır; böcek ve nemden korunursa uzun süre dayanır. Taze fasulye buzdolabında birkaç gün tutulabilir.

Sık sorulan sorular

Fasulye nedir?

Fasulye, baklagiller (Fabaceae) ailesinden Phaseolus vulgaris L. adlı tek yıllık bitkidir. Hem taze bakla hem de kuru tohum olarak yetiştirilir ve pişirilerek tüketilir.

Fasulyenin Latince adı nedir?

Fasulyenin Latince adı Phaseolus vulgaris L.'dir. İngilizcede common bean, kidney bean ya da green bean adlarıyla geçer.

Fasulye nerede yetişir?

Anavatanı Orta ve Güney Amerika'dır. Bugün Türkiye'de Karadeniz, İç Anadolu, Ege ve Marmara'nın birçok yöresinde yetiştirilir; sıcak mevsim bitkisi olduğu için donsuz dönemde ekilir.

Kuru fasulye nasıl saklanır?

Kuru fasulye, serin, kuru ve havadar bir yerde, kapalı bir kavanoz veya torbada saklanır. Nemden ve böceklerden uzak tutulursa uzun süre bozulmadan durur. Pişirmeden önce bir gece suda bekletilir ve iyice pişirilir; çiğ yenmez.

Kaynaklar

Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994
Mabberley's Plant-Book
FAO, FAOSTAT üretim verileri
Kew, Plants of the World Online (POWO)
Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia

WhatsApp