Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Fiğ (Vicia villosa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Fiğ fotoğraf 1Fiğ fotoğraf 2Fiğ fotoğraf 3
Fotoğraflar: Robert Flogaus-Faust, CC BY 4.0 · gailhampshire from Cradley, Malvern, U.K, CC BY 2.0 · Ariel Palmon, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Fiğ

Vicia villosa Roth (tüylü fiğ); ayrıca Vicia sativa L. (adi fiğ)

Diğer adları
Tüylü fiğ, kıl fiğ, kışlık fiğ, yem fiğ; İngilizce: hairy vetch, winter vetch; adi fiğ için common vetch
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Yeşil aksam (yem ve yeşil gübre olarak), tohum

Fiğ, baklagiller familyasının Vicia cinsinden, yem ve yeşil gübre olarak yetiştirilen sarılıcı bir bitkidir. Türkiye'de tarlalarda, yol kenarlarında ve otlaklarda sık görülen tüylü fiğ (Vicia villosa) ile adi fiğ (Vicia sativa) en bilinen türleridir.

Botanik özellikleri

Tüylü fiğ (Vicia villosa Roth), tek veya iki yıllık, gövdesi 50-200 cm'ye kadar uzayan, sarılıcı ve çoğunlukla yumuşak tüylerle kaplı bir otsu bitkidir. Yapraklar çift tüysü bileşiktir ve ucu dallanan bir sülükle sonlanır; bu sülükler bitkinin komşu bitkilere veya desteklere tutunarak yükselmesini sağlar. Çiçekler yaprak koltuklarında uzun salkımlar halinde dizilir, mor-menekşe renklidir ve kelebeksi (papilionat) yapıdadır. Meyve, içinde yuvarlak, koyu renkli birkaç tohum taşıyan küçük bir baklagil bakladır.

Adi fiğ (Vicia sativa L.) ise daha az tüylü, çiçekleri tek veya çift halde yaprak koltuklarında açan, pembemsi-mor çiçekli bir türdür. Vicia cinsi dünyada birkaç yüz türle temsil edilir ve Flora of Turkey'de Türkiye'den çok sayıda tür kaydedilmiştir. Baklagillerin çoğu gibi fiğ de köklerindeki kök yumrularında yaşayan azot bağlayıcı bakterilerle birlikte yaşar; bu özellik onu tarım sistemlerinde değerli kılar.

Tarihçe

Fiğ, insanlığın en eski kültüre alınan baklagillerinden biri olarak kabul edilir; Akdeniz havzasında ve Yakın Doğu'da yaban akrabaları geniş yayılış gösterir. Adi fiğ tohumlarına Neolitik dönem yerleşimlerinde rastlandığı arkeobotanik çalışmalarda bildirilmiştir. Antik Roma yazarları, özellikle Columella ve Plinius, fiğden hayvan yemi ve toprağı dinlendiren ekin olarak söz eder.

Türkçede fiğ adı Anadolu'da hem yaban hem ekili Vicia türleri için kullanılır; Baytop'un sözlüğünde pek çok yöresel adı derlenmiştir. Tarihsel tarım yazılarında fiğ, buğday ve arpa ile nöbetleşe ekilen, hayvanlara kuru ot olarak verilen bir bitki olarak geçer. Modern dönemde ise yem bitkisi tarımının ve nadas alanlarının değerlendirilmesinin başlıca unsurlarından biri olmuştur.

Kültürdeki yeri

Tüylü fiğ soğuğa dayanıklıdır; sonbaharda ekilip kış boyunca yeşil kalabildiği için kışlık yem ve örtü bitkisi olarak yetiştirilir. Çoğunlukla hububatla, özellikle arpa, yulaf veya çavdarla karışık ekilir; hububat fiğe destek olur, fiğ de karışımın protein içeriğini artırır. Hasat edilmeden toprağa karıştırıldığında yeşil gübre olarak da değerlendirilir. Türkiye'de Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde fiğ ekimi yaygındır.

Fiğ tohumları bazı türlerde zehirli bileşikler içerebildiğinden hayvan yemi olarak kullanım dozu ve işlenme biçimi konusunda yem uzmanlarının önerileri izlenir. Tarım dışı alanlarda fiğ, arılar için çiçek kaynağı olması ve toprak erozyonunu azaltan örtü bitkisi olmasıyla da anılır. Yabani Vicia türleri çayır ve orman kenarlarında bitki örtüsünün doğal parçasıdır.

Mutfakta

Fiğ, insan mutfağında yaygın bir gıda bitkisi değildir; başlıca kullanımı hayvan yemi ve yeşil gübredir. Tohumlar bazı yörelerde zorunlu dönemlerde un katkısı olarak anıldığı halde bunlar bugünkü beslenme alışkanlıklarında yer almaz ve insan tüketimi için önerilmez. Ürünlerimizde fiğ, gıda olarak değil, tohum ve yem bitkisi bilgisi olarak ansiklopedimizde yer alır.

Tohum veya kuru ot şeklindeki fiğ nemden uzak, havadar bir ortamda, küf ve kemirgenlerden korunarak saklanır. Tohum amacıyla satın alınan fiğ, ambalajı üzerindeki tür ve yıl bilgisiyle birlikte serin ve kuru yerde muhafaza edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Fiğ nedir?

Fiğ, baklagiller (Fabaceae) familyasının Vicia cinsine ait, çoğunlukla sarılıcı gövdeli yıllık otsu bitkilerin ortak adıdır; yem ve yeşil gübre olarak yetiştirilir.

Tüylü fiğin Latince adı nedir?

Tüylü fiğin Latince adı Vicia villosa Roth'tur. Adi fiğ ise Vicia sativa L. olarak adlandırılır.

Fiğ nerede yetişir?

Akdeniz ve Yakın Doğu kökenlidir; Türkiye'de tarlalarda, ekim nöbeti alanlarında, yol kenarlarında ve çayırlarda doğal olarak da görülür.

Fiğ nasıl saklanır?

Tohum ve kuru ot nemden ve haşerelerden uzak, serin, kuru ve havadar bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Plinius, Naturalis Historia
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp