Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Frenk soğanı (Allium schoenoprasum L.), ince, içi boş ve silindirik yapraklarıyla tanınan, soğangiller arasında en küçük mutfak türüdür. Taze doğranıp yemeklerin üzerine serpilen hafif soğan aromalı bir otdur; kuzey yarım kürede yabani olarak da bulunur.
Botanik özellikleri
Frenk soğanı, çok yıllık, 15-50 cm boylanabilen ve gür öbekler oluşturan otsu bir bitkidir. Yer altında küçük, uzun konik soğancıklar taşır; bunlar birbirine bitişik kümeler halinde büyür. Yapraklar ince, boru biçiminde ve içi boştur, çiçek sapı da benzer yapıdadır. İlkbahar sonu ve yaz başında sapın ucunda, küre biçiminde, pembe-mor çiçeklerden oluşan şemsiye durumunda bir çiçek topluluğu açar.
Allium schoenoprasum, Allium cinsinin Eurasia ve Kuzey Amerika'da en yaygın dağılım gösteren türlerinden biridir ve bu geniş yayılış nedeniyle farklı varyeteleri tanımlanmıştır. Türkiye florasında yaban Allium türleri çok sayıdadır; frenk soğanı ise daha çok bahçelerde yetiştirilen bir tür olarak bilinir. Çiçekleri arıları çeker ve süs bitkisi olarak da değerlendirilir.
Tarihçe
Frenk soğanı, Avrupa'da en az beş bin yıldır bilinen ve kullanılan bir bitki olarak anılır. Antik Çin kaynaklarında ve Orta Çağ Avrupa manastır bahçelerinde yer aldığı belirtilir. Adındaki "schoenoprasum" kelimesi Yunanca schoinos (saz, kamış) ve prason (pırasa) sözcüklerinden türetilmiştir; ince, kamış gibi yaprakları ve pırasa benzeri kokusu buna işaret eder.
Orta Çağ'da Avrupa'da evlerin girişine veya mutfak bahçelerine ekilip demet halinde asılması geleneği bilinir. Türkçedeki "frenk" öneki, Osmanlı döneminde Batı Avrupa'dan gelen ürünlere verilen addır; frenk soğanı, frenk üzümü, frenk salatası gibi adlarda aynı kökeni görmek mümkündür. Bu ad, bitkinin Türk mutfağına sonradan ve Avrupa üzerinden girdiğine işaret eder.
Kültürdeki yeri
Frenk soğanı yetiştirmesi kolay bir bitkidir; güneşli veya yarı gölgeli yerlerde, nemli ve iyi süzülen topraklarda saksıda ya da bahçede büyür. Tohumla çoğaltılabildiği gibi, öbekler bölünerek de çoğaltılır. Düzenli kesimle taze yaprak üretmeye devam eder; çiçeklenme başladığında yapraklar sertleşebildiği için çiçek sapları genellikle toplanır. Soğuğa dayanıklıdır, kışın yer üstü kısmı ölse de ilkbaharda yeniden sürer.
Bahçıvanlıkta sebze bahçelerinin kenarlarında sınır bitkisi ve çiçekleri için süs bitkisi olarak yetiştirilir. Çiçekleri yenilebilir olup salatalarda süs amaçlı kullanılır. Ticari üretimde taze demet, saksılı bitki ve dondurulmuş veya kurutulmuş ürün olarak pazara sunulur.
Mutfakta
Frenk soğanı mutfakta taze olarak kullanılır; ince doğranıp çorbaların, yumurta yemeklerinin, peynir ve krema bazlı soslarının, patates yemeklerinin ve salataların üzerine serpilir. Fransız mutfağındaki "fines herbes" karışımının dört bileşeninden biri olarak bilinir. Aroması hafif soğan ve pırasa karışımını andırır; kızartma veya uzun pişirmeyle kaybolduğu için çoğunlukla yemeğin sonunda eklenir. Çiçekleri de salatalarda ve sirkede aroma vermek için kullanılır.
Taze frenk soğanı buzdolabında nemli bir kâğıt havluya sarılarak birkaç gün saklanır. Kurutulmuş frenk soğanı ise ışık ve nemden uzak, hava almayan bir kavanozda saklandığında aromasını daha uzun korur. Donmuş doğranmış hali de bulunur. Kurutulmuş ürünlerde taze kadar yoğun aroma beklenmemelidir.
Sık sorulan sorular
Frenk soğanı nedir?
Frenk soğanı (Allium schoenoprasum), ince, içi boş yapraklarıyla bilinen, mutfakta taze olarak kullanılan çok yıllık bir soğangil otudur.
Latince adı nedir?
Latince adı Allium schoenoprasum L.'dir ve Amaryllidaceae (Nergisgiller) familyasındandır.
Nerede yetişir?
Kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde doğal olarak bulunur; bahçelerde ve saksılarda kolayca yetiştirilir.
Nasıl saklanır?
Taze hali nemli kâğıda sarılı olarak buzdolabında kısa süre, kurutulmuş hali ise ışıktan ve nemden uzak, kapalı bir kavanozda saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Kew, Plants of the World Online (POWO)