Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Funda Yaprağı (Erica arborea) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Funda Yaprağı fotoğraf 1Funda Yaprağı fotoğraf 2Funda Yaprağı fotoğraf 3Funda Yaprağı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Tournasol7, CC BY 4.0 · Xemenendura, CC BY-SA 3.0 · Javier martin, Public domain · Wikimedia Commons

Funda Yaprağı

Erica arborea L.

Diğer adları
Ağaç fundası, funda; kökü: pipo kökü, funda kökü
Familya
Ericaceae (Fundagiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve çiçekli sürgün

Funda, Akdeniz ve Ege makilerinin kışın bile yeşil kalan, ilkbaharda beyaz çiçek bulutlarına dönüşen çalısıdır. Adı Türkçede hem çiçeğiyle, hem bal arılarının sevdiği funda balıyla, hem de pipo yapımında kullanılan kökündeki odunsu yumruyla anılır. İnce iğnemsi yaprakları, bitkiyi tanımayı kolaylaştırır.

Botanik özellikleri

Erica arborea, iki ile beş metre, uygun koşullarda daha da boylanabilen, her zaman yeşil, bol dallı bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları iğne biçiminde, ince, kısa, dört-beşerli halkalar halinde dizilmiş ve yaklaşık beş milimetre uzunluğundadır. Gövde kabuğu kahverengi ve lifli, genç dallar ise tüylüdür.

Beyaz, hafif pembeye çalan, küçük çan biçimli çiçekleri şubat-nisan aylarında dallar boyunca bol miktarda açar ve hafif bal kokusu yayar. Funda, Akdeniz havzasında maki ve kızılçam ormanlarının alt tabakasında, asitli ve kurak yamaçlarda yetişir. Türkiye'de Ege, Marmara ve Akdeniz kıyı kuşağında, kızılçam ormanlarının çalılığında yaygındır; Karadeniz'in bazı kesimlerinde de görülür.

Tarihçe

Erica cins adı, antik Yunanca ereike sözünden gelir ve bu fundaya benzer çalılar için kullanılmıştır. Plinius, Naturalis Historia'da erice adıyla bu tür çalıları anar. Fransızca bruyère, funda ve onun kökünden elde edilen pipo malzemesi için kullanılan bir ad olup İngilizcedeki briar kelimesinin kaynağıdır.

Funda kökünden yapılan piponun hikâyesi yaklaşık 19. yüzyıl Avrupa'sına, özellikle Fransa ve İtalya'ya dayandırılır; sert, ısıya dayanıklı ve gözenekli bu odun, pipo kasası için çok uygun bulunmuştur. Anadolu'da funda kökü toplanması da bir geçim kaynağı olmuştur. Baytop'un sözlüğü funda sözünü Erica türleri için kaydeder.

Kültürdeki yeri

Ege ve Akdeniz köylerinde funda yamaçları, çiçek zamanı beyaza boyanır; bu dönem arıcılar için kovanları taşıma mevsimidir. Funda balı, koyu renkli ve kendine özgü kokusuyla bu yörelerde aranan bir bal türü olarak bilinir. Yöre insanı için funda aynı zamanda yakacak olarak, süpürge ve çit yapımında da kullanılan bir bitkidir.

Bitkinin kökündeki sert, yuvarlak odunsu yumru, pipo ustaları için önemli bir ham maddedir; Muğla, Aydın, Denizli ve çevresindeki köylerde pipo kökü toplamak uzun yıllar yapılan bir iştir. Kuru funda dalları, süpürge yapımı ve odun ocaklarında tutuşturma malzemesi olarak da değerlendirilir.

Mutfakta

Funda yaprağı ve çiçekli dalları, bitki çayı olarak demlenmek üzere kurutulur. Çiçekli sürgünler ilkbaharda, çiçeklenme tam iken toplanır; iğnemsi yapraklarla birlikte gölgede serilip kurutulur. Kuruyunca sürgünler elle ufalanır, cam kavanozda ışıktan uzak saklanır.

Demlenen çay, hafif odunsu, otsu ve çiçeksi bir kokuya sahiptir; bir tatlı kaşığı kuru bitki, kaynamış suda on dakika demlenir ve süzülür. Genellikle bal ile tatlandırılır. Fundalıkların bolluğu sayesinde funda balı da yöresel mutfağın tatlı ürünleri arasındadır.

Sık sorulan sorular

Funda nedir, nerede yetişir?

Funda, Erica arborea adlı, iğne yapraklı, her zaman yeşil bir çalıdır. Ege, Marmara ve Akdeniz kıyılarındaki maki ve kızılçam ormanı yamaçlarında yetişir.

Funda ne zaman çiçek açar?

Genellikle şubat ile nisan arasında, beyaz ve çan biçimli çiçekler dallar boyunca açar.

Funda kökü ne için kullanılır?

Kökündeki sert yumru, pipo yapımında kullanılır. İngilizcedeki briar sözü bu odunun Fransızca adından türemiştir.

Funda çayı nasıl demlenir?

Bir tatlı kaşığı kurutulmuş yaprak ve çiçekli sürgün, kaynamış suyla on dakika demlenir ve süzülür.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp