Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kore ginsengi, Asya ginsengi; Çince: rénshēn; Korece: insam; İngilizce: Korean ginseng, Asian ginseng
Familya
Araliaceae (Sarmaşıkgiller)
Kullanılan kısım
Kök (kurutulmuş)
Ginseng (Panax ginseng C.A.Mey.), Kore Yarımadası, kuzeydoğu Çin ve Rusya'nın uzak doğusundaki dağlık ormanlarda doğal olarak yetişen, kalın etli köklü çok yıllık bir bitkidir. Doğu Asya kültüründe yüzyıllardır tanınan, günümüzde büyük ölçüde tarlalarda yetiştirilen ve kurutulmuş kök olarak ticarete konu olan bir türdür. Cinsin Kuzey Amerika'daki yakın akrabası Panax quinquefolius L. de çoğu zaman Amerikan ginsengi adıyla anılır.
Botanik özellikleri
Panax ginseng, 40-80 cm boyunda, yalın bir gövdeye sahip çok yıllık bir otsu bitkidir. Gövdenin ucunda halka biçiminde dizilmiş, parmaksı bileşik yapraklar yer alır; yaprakların sayısı bitkinin yaşıyla birlikte artar. Yaz aylarında küçük, yeşilimsi-beyaz çiçekler şemsiye biçimli bir durumda açar ve çiçeklerin yerini sonbaharda parlak kırmızı, küçük yuvarlak meyveler alır.
Kökü kalın, etli ve çoğu zaman çatallıdır; bu çatallı yapı, kökün insan gövdesine benzetilmesine yol açmıştır. Bitki ormanın gölgeli, nemli ve humusça zengin topraklarında, serin iklimde yetişir. Doğal popülasyonları azaldığı için bugün ticarete konu olan kök büyük ölçüde yetiştiricilik yoluyla elde edilir ve kök, yetiştirme koşuluna bağlı olarak dört-altı yılda hasat edilir.
Tarihçe
Ginsengin Çince adı rénshēn, kabaca insan kökü anlamına gelir; ad, kökün biçiminden doğmuştur. Doğu Asya kaynaklarında bitkiden çok eski dönemlerden beri söz edilir, ancak kesin tarihlere ilişkin ayrıntılar kaynaktan kaynağa değişir. Cins adı Panax ise Yunanca kökenlidir ve Linnaeus tarafından cinse verilmiştir; tür adı ise Rus botanikçi Carl Anton von Meyer'e dayanır.
Batı dünyasında ginseng, 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa'ya gelen seyahatnamelerle tanınmış; 18. yüzyılın başında Fransız bir misyonerin Kuzey Amerika'da yakın bir tür bulmasıyla Panax quinquefolius da dikkat çekmiştir. Böylece Kuzey Amerika kökleri de Çin pazarına satılan bir ticaret malı olmuştur. Ginseng kırsal Kore'de bugün de önemli bir tarımsal ürün olarak yetiştirilmekte ve ihraç edilmektedir.
Kültürdeki yeri
Kore'de ginseng, ulusal kimliğin simgelerinden biri sayılır; Geumsan ve Punggi gibi yörelerde yıllık ginseng pazarları ve festivaller düzenlenir. Ginseng tarlaları, gölgelik adı verilen saz ya da kumaş örtülerle korunan, sıralı ve karakteristik bir görünüme sahiptir. Kök yetiştirme süreci uzun ve emek isteyen bir iş olduğu için ürünler değerli kabul edilir.
Ticarette kökler, işleme biçimine göre adlandırılır: yıkanıp soyulduktan sonra güneşte ya da fırında kurutulan köke beyaz ginseng, buharda pişirilip kurutulan ve koyu kahverengi renk alan köke ise kırmızı ginseng denir. Bu adlandırma yalnızca işleme yöntemini anlatır. Bu sayfa yalnızca botanik, tarih ve mutfak bilgisi sunar.
Mutfakta
Kore mutfağında ginseng, özellikle samgyetang denilen ve bütün tavuğun pirinç, hurma ve ginseng kökü ile pişirildiği çorbada kullanılır. Kök ayrıca bal ya da şekerle işlenerek geleneksel çaylar, şuruplar ve şekerlemeler olarak da hazırlanır, ince dilimlenip kurutulmuş biçimde de satılır. Tadı hafif acımsı, odunsu ve toprağımsıdır.
Kurutulmuş ginseng kökü, nemden ve doğrudan ışıktan uzak, kapalı, hava almayan bir kapta serin bir yerde saklanmalıdır. Açılmış paketler mümkünse hava geçirmez bir cam kavanoza aktarılmalı, nemli ortamdan uzak tutulmalıdır. Satın alırken kökün türünün ve menşeinin ambalajda açıkça belirtilmiş olmasına dikkat etmek gerekir.
Sık sorulan sorular
Ginseng nedir?
Ginseng (Panax ginseng C.A.Mey.), Kore, kuzeydoğu Çin ve Rusya'nın uzak doğusunda doğal olarak yetişen, kalın köklü çok yıllık bir bitkidir.
Ginsengin Latince adı nedir?
Kore ya da Asya ginsengi için Latince ad Panax ginseng C.A.Mey.'dir; Kuzey Amerika'daki yakın türü Panax quinquefolius L. adını taşır.
Ginseng nerede yetişir?
Doğal olarak Doğu Asya'nın serin, gölgeli ve nemli dağ ormanlarında yetişir; günümüzde ticari olarak Kore, Çin ve başka ülkelerde tarlalarda yetiştirilir.
Ginseng nasıl saklanır?
Kurutulmuş kök, hava almayan kapalı bir kapta, nemden ve ışıktan uzakta, serin ve kuru bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO): Panax ginseng FAO, kök ve tarımsal ürün kayıtları (Panax ginseng ile ilgili yayınlar) Grieve, M., A Modern Herbal, 1931