Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Toprak üstü kısımlar (botanik ve kurutulmuş bitki koleksiyonu açısından)
Göz otu (Euphrasia rostkoviana Hayne), Avrupa'nın dağ çayırlarında ve otlaklarında yetişen, küçük boylu, yarı parazit tek yıllık bir bitkidir. Beyaz ya da morumsu çiçeklerinin alt dudağındaki sarı leke ve koyu damarlar, adın doğmasında rol oynayan, halk inancına dayanan benzetmelerin kaynağıdır. Bu sayfa yalnızca botanik, tarih ve kültür bilgisi sunar.
Botanik özellikleri
Euphrasia rostkoviana, 5-30 cm boyunda, dik gövdeli, tek yıllık bir otsu bitkidir. Küçük, karşılıklı dizilmiş ve kenarları dişli yaprakları bezeli tüylerle kaplıdır. Çiçekleri yaprak koltuklarında açar; taç yaprakları beyaz ya da açık mor renkte, alt dudakta sarı leke ve koyu mor damarlar taşır.
Bitki yarı parazit olarak yaşar; yani yeşil yaprakları sayesinde kendi besinini yapabilir, fakat kökleriyle çevredeki otların köklerinden su ve mineral alır. Bu nedenle genellikle otlak ve çayırlarda, belirli çim türlerinin yanında bulunur. Cins, çok sayıda birbirine çok benzeyen türden oluştuğu için türlerin ayrımı uzmanlık gerektirir; Flora of Turkey'de Euphrasia cinsinin Anadolu'daki bazı türleri ayrı olarak ele alınmıştır.
Tarihçe
Cins adı Euphrasia, Yunanca neşe, sevinç anlamına gelen euphrosyne sözcüğünden türetilmiştir; Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde bu ad, Yunan mitolojisindeki Hayır Tanrıçaları (Kharitler) arasında yer alan Euphrosyne ile ilişkilendirilir. Tür adı rostkoviana ise Alman botanikçi Friedrich Wilhelm Rostkovius'un anısına verilmiştir. Hayne tarafından tanımlanan tür, eski kaynaklarda çoğunlukla Euphrasia officinalis adıyla birlikte anılırdı.
Orta Çağ ve Rönesans döneminde Avrupa'da bitki kitaplarında anılan göz otu, adını halk inancından almıştır: Eski halk anlatılarına göre çiçeğin üzerindeki koyu damarlı ve sarı beneklı görünüm, bakan bir göze benzetilmiş, bu benzerlikten yola çıkarak bitkiye bu ad verilmiştir. Benzer benzetmeye dayalı adlandırma geleneğine daha geniş biçimde bakıldığında, bitkinin adının tamamen halk inancına dayandığını ve bilimsel bir dayanak taşımadığını belirtmek gerekir.
Kültürdeki yeri
Almanca Augentrost, İngilizce eyebright ve Fransızca euphraise gibi Avrupa dillerindeki adların hepsi, çiçeğin görünümünden ve eski halk söylencelerinden doğmuştur. Bu adlar, bitkinin çiçeğindeki desenin göze benzetilmesine dayanır ve tarihsel bir adlandırma geleneğini yansıtır. Bitkinin adının geçtiği kaynaklar, ad kökenine dair bu halk anlatısını aktarır.
Bugün göz otu daha çok botanik meraklılarının ve çayır ekosistemlerini inceleyen araştırmacıların ilgisini çeker. Yarı parazit yaşam biçimi sayesinde, çayırlardaki otların aşırı yoğunlaşmasını dengeleyen bir tür olarak ekolojik çalışmalarda da ele alınır. Bitki doğal alanlarından toplanmamalı, korunan çayır alanlarına zarar verilmemelidir.
Mutfakta
Göz otu mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yemek ve içecek hazırlamak için yaygın bir kullanımı bulunmamaktadır. Bu nedenle bu sayfada yemek tarifi ya da mutfak kullanımı önerilmez.
Kurutulmuş bitki koleksiyonu ya da herbaryum örneği olarak muhafaza edilecekse, bitki kağıt arasında preslenip kurutulmalı, ışıktan ve nemden uzak, kuru ve havadar bir yerde saklanmalıdır. Kurutulmuş örnekler kapalı bir kutuda, böcek ve rutubetten korunarak tutulur. Ambalajlı olarak satılan ürünlerde bitkinin Latince adının ve menşeinin belirtilmiş olmasına dikkat edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Göz otu nedir?
Göz otu (Euphrasia rostkoviana Hayne), Avrupa'nın çayır ve otlaklarında yetişen, küçük boylu, yarı parazit tek yıllık bir bitkidir.
Göz otunun Latince adı nedir?
Latince adı Euphrasia rostkoviana Hayne'dir; eski kaynaklarda Euphrasia officinalis adıyla da anılır.
Göz otu adı nereden gelir?
Ad, çiçeğin üzerindeki sarı leke ve koyu damarların göze benzetilmesinden doğan eski bir halk inancına dayanır; bu yalnızca tarihsel bir adlandırma bilgisidir.
Göz otu nasıl saklanır?
Kurutulmuş örnekler, ışıktan ve nemden uzakta, kuru ve havadar bir yerde, kapalı bir kutuda muhafaza edilir.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO): Euphrasia rostkoviana