Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Rosa gallica L.; Rosa alba L.; Rosa × damascena Herrm. (Isparta gülü, yağ gülü)
Diğer adları
Fransız gülü, Provins gülü (R. gallica); beyaz gül (R. alba); İng. gallica rose, white rose of York; Isparta gülü, yağ gülü (R. × damascena)
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Çiçek, taç yaprak ve gül elması (meyve)
Gül, dünyanın en eski ve en sevilen süs bitkilerinden biridir; Rosa gallica L. ve Rosa alba L. ise eski bahçe güllerinin tarihsel öncüleri arasında anılır. Avrupa'dan Kafkasya ve Anadolu'ya uzanan geniş bir alanda yetişen bu güller, kokulu taç yapraklarıyla yüzyıllardır bahçelerde ve mutfaklarda yer alır. Aktarlarda kuru gül ve gül yaprağı olarak satılan ürün çoğunlukla Isparta'da yetiştirilen yağ gülüdür (Rosa × damascena).
Botanik özellikleri
Rosa gallica, 1 metreyi nadiren aşan, kök sürgünleriyle yayılan ve kolonilere dönüşebilen alçak boylu bir çalıdır. Dalları dikenli ve kıllı olup yaprakları genellikle beş yaprakçıktan oluşur. Çiçekler pembe ile koyu kırmızı arasında değişir, tek ya da yarı katmerlidir ve belirgin bir koku taşır.
Rosa alba ise daha uzun boylu, mavimsi yeşil yapraklı ve beyaz ya da soluk pembe çiçekli bir gül türüdür. Çoğu botanikçi onun Rosa canina ile Rosa gallica ya da Rosa damascena arasındaki eski bir doğal melez kökenli olduğunu düşünür. Gül meyvesi olan gül elması, olgunlaşınca kırmızıya dönen ve içinde küçük fındıkçıklar taşıyan etli bir yapıdır.
Tarihçe
Gül, antik çağdan beri Akdeniz ve Orta Doğu kültürlerinde süs ve simge bitkisi olarak yer almıştır. Plinius Naturalis Historia'da güllerin farklı türlerinden söz eder; Dioskorides de gül çeşitlerini kaydeder. Eski bahçe gülleri sınıfı Rosa gallica, Rosa alba ve Rosa damascena gibi türlerin ve melezlerinin oluşturduğu gruptur.
Beyaz gül Rosa alba, Orta Çağ İngiltere'sinde York hanedanının simgesi olarak bilinir. Gallica gülleri ise Fransa'nın Provins kentiyle anılır ve ortaçağda geniş çaplı yetiştirilirdi. Anadolu'da, özellikle Isparta çevresinde yetiştirilen yağ gülü Rosa × damascena Herrm., ülkemizin gül kültürünün simgesidir ve gül ürünlerinin başlıca kaynağı olarak anılır.
Kültürdeki yeri
Eski bahçe gülleri genellikle yılda bir kez, ilkbaharın sonunda ve yaz başında çiçek açar. Güneşli, havadar ve iyi süzülen topraklarda rahatça büyürler; çoğu soğuğa dayanıklıdır. Budama çiçeklenmeden sonra yapılır; çelik ya da kök sürgünlerinin ayrılmasıyla çoğaltılırlar.
Bu güller, bahçe kültüründe koku ve renk çeşitliliği için tercih edilir. Anadolu'daki konak bahçelerinde ve köy evlerinde yüzyıllardır yetiştirilen güller, kimi yörelerde yerel adlarla bilinir. Günümüzde tarihi bahçelerin ve koleksiyonların önemli bir parçasıdır.
Mutfakta
Gül yaprakları Türk ve Orta Doğu mutfağında reçel, gül suyu, lokum, şerbet ve tatlıların aroması olarak kullanılır. Gül reçeli, taç yaprakların şekerle yavaş pişirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir tadımlıktır. Kurutulmuş gül tomurcukları ve yaprakları çay harmanlarında, baharat karışımlarında ve süsleme amacıyla kullanılır.
Mutfakta kullanılacak güller pestisit uygulanmamış bahçelerden toplanmalıdır. Kurutulmuş taç yapraklar, ışıktan ve nemden uzakta, kapalı cam ya da teneke kapta serin yerde saklanır. Gül suyu ve reçel, açıldıktan sonra kapağı sıkıca kapatılarak buzdolabında tutulur.
Sık sorulan sorular
Gül nedir?
Gül, Rosaceae familyasından, Rosa cinsine ait dikenli çalıların ortak adıdır; Rosa gallica ve Rosa alba eski bahçe güllerinin önemli türleridir.
Gülün Latince adı nedir?
Cinsin adı Rosa'dır; eski bahçe gülleri arasında Rosa gallica L. ve Rosa alba L. sayılır, Isparta yağ gülü ise Rosa × damascena Herrm.'dir.
Gül nerede yetişir?
Güller kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde yetişir; Anadolu'da bahçelerde ve özellikle Isparta çevresinde yoğun biçimde yetiştirilir.
Kurutulmuş gül nasıl saklanır?
Kurutulmuş taç yapraklar ve tomurcuklar ışıktan ve nemden uzakta, serin yerde kapalı bir kapta saklanır.
Kaynaklar
Plinius. Naturalis Historia. Dioskorides. De Materia Medica. Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. Kew Science. Plants of the World Online (POWO): Rosa gallica L., Rosa alba L. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, 1994.