Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Gülhatmi, hatmi, ağaç hatmisi, bahçe hatmisi; İngilizce: hollyhock
Familya
Malvaceae (Ebegümecigiller)
Kullanılan kısım
Çiçek
Gül hatmi (Alcea rosea L.), boylu gövdesi ve iri, kadehimsi çiçekleriyle bahçelerin eski süs bitkilerinden biridir. Koyu mor, neredeyse siyah çiçekli türleri kurutularak doğal renklendirici ve bitki çayı harmanlarında renk vermek amacıyla kullanılır.
Botanik özellikleri
Alcea rosea, iki yıllık ya da kısa ömürlü çok yıllık, dik gövdeli bir otsu bitkidir; uygun koşullarda boyu iki metreyi, bazen üç metreyi bulabilir. Yapraklar yuvarlağımsı ve elsi biçimde hafifçe loblu, yüzeyi tüylü ve dokusu pütürlüdür. Gövde boyunca dizilen çiçekler beş taçyapraklıdır; çapları çoğu kez on santimetreyi aşar ve renkleri beyazdan sarıya, pembeden kırmızıya, koyu morumsu siyaha kadar değişir.
Bitki Malvaceae familyasındadır ve ebegümeci, bamya ile pamuk gibi tanıdık türlerle akrabadır. Çok sayıda erkek organın boru biçiminde kaynaşması ve olgun meyvenin yassı, halka dizilmiş küçük bölmelerden oluşması familyanın tipik özellikleridir. Tohumla kolayca çoğalır; ilk yıl yaprak rozeti oluşturur, ikinci yıl çiçek sapını uzatır. Flora of Turkey kaynaklarında Alcea cinsi Anadolu'da çok sayıda türle temsil edilir ve gül hatmi bu cinsin en bilinen bahçe temsilcisidir.
Tarihçe
Gül hatmi adı, Arapça kökenli hatmi sözcüğünden gelir; Türkçede hatmi adı, hatmigillerin (Malvaceae) birkaç türü için kullanılmıştır. Bitkinin anayurdu kesin olarak bilinmez; Anadolu ve çevresiyle Orta Doğu'dan gelerek Avrupa bahçelerine yayıldığı düşünülür. Ortaçağ ve sonrasında manastır ve konak bahçelerinde süs bitkisi olarak yetiştirildiği, A Modern Herbal gibi eski bitki kitaplarında da anıldığı bilinir.
Osmanlı dönemi bahçe kültüründe ve Anadolu köy bahçelerinde duvar diplerinde sıralanan gül hatmi, yazın görülen en gösterişli çiçeklerden sayılırdı. Avrupa'da ise 16. yüzyıldan itibaren çok sayıda bahçe formu geliştirilmiş, katmerli ve renkli çeşitler ortaya çıkmıştır. Koyu çiçekli türleri ise kumaş ve gıda boyacılığında ilgi görmüştür.
Kültürdeki yeri
Gül hatmi güneşli, rüzgardan korunmuş ve derin, iyi su tutan topraklarda iyi gelişir. Tohumları ilkbahar ya da yaz başında ekilir; çoğu çeşit ikinci yıl çiçek açar ve kendi kendine tohumlanarak bahçede kalıcı olur. Uzun gövdesi nedeniyle duvar, çit ya da herhangi bir destek yanında yetiştirilmesi uygun olur. Paslanma adı verilen mantar hastalığına yatkın olduğundan yaprakların ıslak kalmaması ve bitkiler arasında hava dolaşımı gerekir.
Çiçekler tam açıldığında, kuru bir günde toplanır ve gölgede, havadar bir yerde ince bir tabaka halinde kurutulur. İyi kurumuş çiçekler rengini korur, kırılgandır ve hafif kokuludur. Aktarlarda kurutulmuş çiçek olarak satılır; koyu mor çiçekli çeşitler özellikle tercih edilir.
Mutfakta
Gül hatminin kurutulmuş çiçekleri mutfakta başlıca renk vermek için kullanılır. Koyu mor taçyapraklar sıcak suya kısa süre bırakıldığında suya koyu kırmızımsı ve morumsu bir ton verir. Bu nedenle bitki çayı harmanlarında ve ev yapımı şurup, reçel ya da sıcak içecek karışımlarında görsel bir bileşen olarak yer alır; tadı ise hafif ve nötrdür.
Kurutulmuş çiçekler ışık ve nemden uzak, kapalı cam kavanoz ya da kağıt ambalajda saklanır. Nem çekerse rengi kararır ve küflenebilir, bu yüzden kullanmadan önce kokusu ve görünümü kontrol edilmelidir. Süs bitkisi olarak yetiştirilen, ilaçlama yapılmış bahçe bitkilerinin çiçekleri gıda amaçlı toplanmamalı; yalnız gıdaya uygun, temiz kaynaktan gelen kurutulmuş ürün tercih edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Gül hatmi nedir?
Gül hatmi, Malvaceae familyasından, iki metreyi aşabilen boyu ve iri çiçekleriyle tanınan bir bahçe bitkisidir. Bilimsel adı Alcea rosea L.'dir.
Gül hatminin Latince adı nedir?
Latince adı Alcea rosea L.'dir; eski kaynaklarda Althaea rosea (L.) Cav. adıyla da geçer. İngilizcede hollyhock denir.
Gül hatmi nerede yetişir?
Güneşli, rüzgardan korunmuş ve derin topraklarda iyi gelişir. Ülkemizde bahçe, köy evi önü ve duvar diplerinde yaygın olarak yetiştirilir.
Gül hatmi çiçeği nasıl saklanır?
Kurutulmuş çiçekler ışıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı cam kavanoz ya da kağıt ambalajda, serin ve kuru bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew Plants of the World Online (POWO), Alcea rosea