Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Havlıcan (Alpinia officinarum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Havlıcan fotoğraf 1Havlıcan fotoğraf 2
Fotoğraflar: Fumikas Sagisavas, CC0 · 阿橋 HQ, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Havlıcan

Alpinia officinarum Hance

Diğer adları
Havlıcan, küçük havlıcan, hevlican, Çin havlıcanı; İngilizce: lesser galangal, galangal
Familya
Zingiberaceae (Zencefilgiller)
Kullanılan kısım
Kök sap (rizom)

Havlıcan (Alpinia officinarum Hance), zencefilgillerden, Çin'in güneyindeki Hainan Adası ve çevresinden gelen, kök saplı bir baharat bitkisidir. Osmanlı döneminde adı geçen eski bir baharat olarak, kırmızımsı kahverengi rizomu ve keskin, baharatlı kokusuyla tanınır.

Botanik özellikleri

Havlıcan, boyu 1-1,5 metreyi bulabilen, zencefile benzeyen çok yıllık, kök saplı bir bitkidir. Yaprakları uzun, dar ve sivri uçlu, çiçekleri ise gövde ucundaki salkımda toplanan beyaz, damarları kırmızımsı çiçeklerdir. Meyvesi küçük, kırmızımsı bir kapsüldür.

Baharat olarak kullanılan kısım, toprak altındaki silindirik rizomdur. Rizom dışta kırmızımsı kahverengi, içte açık kahverengi-turuncu renktedir; halkalı boğumları vardır ve sert, lifli bir yapı gösterir. Bitki, Çin'in güney kıyılarındaki sıcak ve nemli iklimde, özellikle Hainan Adası'nda yetişir ve ticari kökeninin buradan geldiği kabul edilir. Türkiye'de doğal olarak yetişmez; kurutulmuş rizom ithalatla gelir.

Tarihçe

Havlıcan, Asya'dan Batı'ya taşınan eski baharatlardan biridir. Orta Çağ'da Arap tüccarlar aracılığıyla Avrupa ve Yakın Doğu'ya ulaştığı, bu yolla Anadolu mutfağında ve aktarlarda yer bulduğu bilinir. Arapça kaynaklardan geçen adı, Osmanlı baharat ticaretinde, havlıcan ve havlincan biçimlerinde anılır.

Avrupa'da özellikle Orta Çağ mutfağında kullanıldığı, sonraki dönemlerde zencefil, karabiber ve diğer baharatların yaygınlaşmasıyla gerilediği anlatılır. Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde de galangal başlığı altında tanıtılır. Günümüzde Güneydoğu Asya mutfaklarında kullanılan iri galanga (Alpinia galanga) ile karıştırılmamalıdır; havlıcan daha küçük ve daha sert rizomlu, daha keskin kokulu olandır.

Kültürdeki yeri

Aktar ve baharatçı geleneğinde havlıcan, eski ve ender aranan baharatlar arasında anılır; adı, Osmanlı dönemi baharat listelerinde ve geleneksel karışımlarda geçer. Türkçeye Arapça yoluyla geçen ad, eski aktar kitaplarında farklı yazımlarla görülür.

Bugün bitki, geleneksel baharat meraklılarının ve aktar dükkânlarının tanıdığı bir üründür. Zencefil ve diğer yakın akrabalarıyla birlikte, zencefilgiller ailesinin baharat bitkileri arasında sayılır; hem görünüş hem koku bakımından zencefile yakın olmakla birlikte daha odunsu ve keskin bir kokusu vardır.

Mutfakta

Havlıcan mutfakta kurutulmuş rizom parçaları ya da toz halinde kullanılır; kokusu zencefil, karabiber ve çam arasında bir yerde tarif edilir. Geleneksel olarak et yemekleri, çorbalar, turşular ve baharat karışımlarında, ayrıca bazı içeceklerin tatlandırılmasında yer alır. Toz hali, yemeğe çok az miktarda katılır; keskin bir tadı vardır.

Saklama için bütün rizom parçaları ağzı kapalı bir kapta, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde tutulmalıdır. Toz havlıcan, kokusunu çabuk yitirdiğinden küçük miktarlarda alınmalı ve hava almayan bir kavanozda saklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Havlıcan nedir?

Havlıcan, Alpinia officinarum Hance adıyla bilinen, zencefilgillerden, kök saplı bir baharat bitkisidir; küçük galanga olarak da anılır.

Havlıcanın Latince adı nedir?

Latince adı Alpinia officinarum Hance, familyası Zingiberaceae'dir.

Havlıcan nerede yetişir?

Çin'in güneyindeki sıcak ve nemli bölgelerde, özellikle Hainan Adası'nda yetişir; Türkiye'ye kurutulmuş olarak gelir.

Havlıcan nasıl saklanır?

Bütün parçalar hava almayan bir kapta, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde saklanır; toz hali daha çabuk kokusunu yitirir.

Kaynaklar

Grieve, M., A Modern Herbal (1931)
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Dioskorides, De Materia Medica
Kew Plants of the World Online (POWO), Alpinia officinarum

WhatsApp