Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Hıyarşembe (Cassia fistula) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Hıyarşembe fotoğraf 1Hıyarşembe fotoğraf 2Hıyarşembe fotoğraf 3Hıyarşembe fotoğraf 4Hıyarşembe fotoğraf 5
Fotoğraflar: 劉久弘, CC BY-SA 3.0 · Sisirbanga, CC BY-SA 4.0 · Dr. Raju Kasambe, CC BY-SA 4.0 · Judgefloro, CC BY-SA 4.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Hıyarşembe

Cassia fistula L.

Diğer adları
Hıyarşenber, Hint baklası, altın yağmur ağacı; İngilizce: golden shower tree, Indian laburnum, pudding-pipe tree
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Meyve (uzun, siyah bakla)

Hıyarşembe (Cassia fistula L.), Güney Asya kökenli, sarkık sarı çiçek salkımlarıyla ünlü tropik bir ağaçtır. Çiçekli hâliyle 'altın yağmur ağacı' adıyla da anılır. Aktarlarda satılan uzun, koyu kahverengi-siyah baklaları, bitkinin Türkiye'de en çok tanınan kısmıdır; ancak güçlü bir bitkisel üründür ve uzman bilgisi olmadan iç kullanım için denenmemelidir.

Botanik özellikleri

Hıyarşembe, doğal ortamında 10 ile 20 metreye ulaşabilen, yaprağını dönemsel olarak döken bir ağaçtır. Yaprakları çift tüysü bileşiktir; 4 ile 8 çift, yumurta biçimli, tüysüz yaprakçıktan oluşur. Kış sonu ve ilkbaharda, dalların uçlarından uzun, asılı sarı çiçek salkımları çıkar; çiçekler o kadar bol açar ki ağaç, adına uygun olarak 'altın yağmuru' andırır.

Meyveler, 30 ile 60 santimetre uzunlukta, silindirik, düz, koyu kahverengiden siyaha dönen bakladır. Bakla içi, birbirinden ince bölmelerle ayrılmış odacıklara bölünmüştür; her odacıkta yassı bir tohum ve çevresinde koyu, yapışkan bir kitle bulunur. Bitki Baklagiller (Fabaceae) içinde Caesalpinioideae alt ailesindedir; Hindistan, Sri Lanka ve Güneydoğu Asya'da doğal olarak bulunur.

Tarihçe

Hıyarşembe adı Farsça kökenlidir; Farsça 'hıyar' sözcüğü salatalığı, 'şenber' ise bu meyvenin adının ikinci kısmını oluşturur. Uzun, silindirik baklaların bir salatalığa benzetilmesinden doğduğu yorumlanır. Eski Türkçe ve Osmanlıca kaynaklarda 'hıyarşenber' biçimi görülür; günümüzde aktarlarda 'hıyarşembe' olarak söylenir.

Bitki, Hindistan'dan Arap ve Fars ticaret yolları üzerinden Orta Doğu'ya, oradan Akdeniz dünyasına ulaşmış; Orta Çağ'da drog ticaretinde yer almıştır. Dioskorides'in De Materia Medica'sında geçen 'kassia' ayrı bir bitkidir ve bu ağaçla karıştırılmamalıdır. Hıyarşembe, Tayland'ın ulusal çiçeği olarak kabul edilir ve Hindistan'ın Kerala eyaletinin resmî çiçeği de aynı ağacın çiçeğidir; bu iki ülkede çiçek açma zamanı bayram havasında karşılanır.

Kültürdeki yeri

Hıyarşembe tropik ve subtropik iklimlerde, sıcak, güneşli ve don görmeyen bölgelerde yetişir. Güney Asya'nın yanı sıra Afrika, Orta Amerika ve Karayipler'de de süs ağacı olarak dikilmiştir. Çiçeklerinin gösterişi nedeniyle park ve cadde ağacı olarak çok sevilir.

Türkiye'nin iklimi bu ağacın açık havada doğal olarak yetişmesine uygun değildir; bu nedenle ülkemizde ağaç değil, yalnızca kurutulmuş baklaları aktarlarda görülür. Bu baklaların ayırt edici uzun ve koyu görünümü nedeniyle meraklıların ilgisini çeker. Güçlü bir bitkisel ürün olduğu için, uzman bilgisi olmadan iç kullanım için denenmemelidir; bu sayfadaki bilgiler yalnızca botanik ve kültür tarihi amaçlıdır.

Mutfakta

Hıyarşembe, mutfakta yiyecek olarak kullanılmaz. Baklaları ve içindeki yapışkan kitle sofraya uygun bir gıda değildir; aktarlarda daha çok bitkisel drog ve merak konusu olarak yer alır. Güvenlik açısından, güçlü bir bitkisel ürün olduğu için uzman bilgisi olmadan iç kullanım için kesinlikle denenmemelidir.

Aktarlarda satılan kurutulmuş baklalar, serin, kuru ve ışık almayan bir yerde, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı şekilde saklanır. Bakla nemden ve böceklerden korunmalı, kırılmadan, ambalajında tutulmalıdır. Çok nemli ortamlarda küflenebileceği için havadar bir dolap içinde tutmak uygundur.

Sık sorulan sorular

Hıyarşembe nedir?

Hıyarşembe (Cassia fistula L.), Güney Asya kökenli, sarkık sarı çiçek salkımları açan tropik bir ağaçtır. Uzun, siyah baklaları aktarlarda satılır.

Latince adı nedir?

Latince adı Cassia fistula L.'dir; 'fistula' sözcüğü, borumsu, silindirik baklalara gönderme yapar.

Nerede yetişir?

Hindistan, Sri Lanka ve Güneydoğu Asya'da doğal olarak yetişir; sıcak iklimli birçok ülkede süs ağacı olarak da dikilir.

Nasıl saklanır?

Kurutulmuş baklalar serin, kuru ve ışıksız bir yerde, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı biçimde saklanır. Güçlü bir bitkisel ürün olduğundan uzman bilgisi olmadan iç kullanım için denenmemelidir.

Kaynaklar

Pedanius Dioskorides, De Materia Medica
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Kew Plants of the World Online (POWO), Cassia fistula

WhatsApp