Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Çiçek (süs ve garnitür olarak); yaprak, sınırlı ve dikkatli kullanım
Hodan (Borago officinalis L.), mavi, yıldız biçimli çiçekleri ve tüylü yapraklarıyla tanınan tek yıllık bir bitkidir. Akdeniz havzasından kökenlenir; mutfakta çiçekleri süs ve garnitür olarak anılır. Yaprakları pirolizidin alkaloidi içerdiğinden düzenli ya da fazla tüketilmemelidir.
Botanik özellikleri
Borago officinalis, 30 ile 70 santimetre arasında boylanan, tek yıllık ve dik gelişen bir bitkidir. Gövde ve yapraklar, dokunulduğunda kaba hissedilen sert, beyazımsı tüylerle kaplıdır. Yapraklar yumurta ya da mızrak biçimindedir, alt yapraklar sapla, üstler ise gövdeye oturur biçimde dizilir. Çiçekleri genellikle parlak mavi, bazen pembe ya da beyaz renkte, beş yaprakçıklı ve yıldız biçimindedir; ortada koyu mor renkli, koni şeklinde toplanmış çiçek tozu keseleri görülür.
Meyve, dört bölümlü, kuru ve koyu renkli bir yapıdadır; olgunlaşınca içindeki tohumlar yere dökülür ve bitki kendiliğinden yayılabilir. Bitki Boraginaceae (Hodangiller) familyasındandır; familyaya adını veren de bu türdür. Adın kökeni konusunda farklı görüşler bulunur; bazı kaynaklar sert tüylere gönderme yaptığını, bazıları ise Orta Çağ Latincesindeki bir sözcüğe dayandığını belirtir.
Tarihçe
Hodanın anavatanı Akdeniz çevresi, özellikle Güney Avrupa ve Kuzey Afrika olarak kabul edilir; zamanla Avrupa'nın pek çok yerinde yabanileşmiştir. Eski çağlarda Plinius ve Dioskorides gibi yazarların bahsettiği bitkilerle ilişkilendirilmesi konusunda tam bir görüş birliği yoktur; bu nedenle tarihî kayıtlarda adı çoğu zaman belirsizdir. Orta Çağ'da bahçelerde ve manastır bahçelerinde yetiştirildiği bilinir.
Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde hodanın İngiltere'de çiçekleri için eski bahçelerde yetiştirildiği ve içeceklerin süslenmesinde kullanıldığı belirtilir. Türkçede bitki 'hodan' ve 'zırınca' adlarıyla anılır; bu adlar yöreden yöreye değişebilir. Türkiye'de de bazı bölgelerde yabani ya da bahçe bitkisi olarak rastlanır.
Kültürdeki yeri
Hodan güneşli ya da yarı gölgeli yerleri, hafif ve iyi su alan toprakları sever. Soğuğa oldukça dayanıklıdır; ilkbaharda tohumla ekilir ve hızlı gelişir. Çiçekleri arılar ve diğer tozlayıcı böcekler için çekici olduğundan bahçelerde sık tercih edilir. Kendi tohumlarını bırakarak ertesi yıl yeniden çıkabilir.
Güvenlik uyarısı: Hodanın yaprakları ve diğer yeşil kısımları pirolizidin alkaloidi adı verilen maddeler içerir. Bu nedenle bitki düzenli olarak ya da fazla miktarda tüketilmemelidir. Çocuklar, hamileler ve emzirenler başta olmak üzere herkesin dikkatli olması, şüphe durumunda bir uzmana danışması önerilir. Tohumdan elde edilen yağ ise işlenmiş ayrı bir üründür ve sitedeki 'Hodan Yağı' kartında anlatılır.
Mutfakta
Hodanın mavi çiçekleri salata, tatlı ve içeceklerin süslenmesinde kullanılır; bazı yerlerde buz kalıplarının içinde dondurularak içeceklere eşlik eder. Tadı hafifçe salatalığı andırır. İtalya'nın Liguria bölgesinde ve Almanya'da Frankfurt yeşil sosu gibi bazı geleneksel yemeklerde yapraklarının da kullanıldığı bilinir; ancak yaprakların yukarıda anlatılan nedenle düzenli ya da fazla tüketilmesi uygun değildir.
Taze çiçekler çabuk solduğundan kullanılacağı gün toplanmalı, buzdolabında kısa süre bekletilmelidir. Kurutulmuş çiçekler ve yapraklar ağzı kapalı bir kavanozda, serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde saklanır. Bitkinin yaprakları yiyecek olarak sıradan bir sebze gibi tüketilmemelidir.
Sık sorulan sorular
Hodan nedir?
Hodan, Borago officinalis adlı, mavi yıldız biçimli çiçekleri olan tek yıllık bir bitkidir. Zırınca adıyla da bilinir; çiçekleri mutfakta süs olarak kullanılır.
Latince adı nedir?
Latince adı Borago officinalis L. olup Boraginaceae (Hodangiller) familyasındandır.
Nerede yetişir?
Akdeniz havzası kökenlidir; Avrupa'nın pek çok yerinde ve Türkiye'de bahçelerde ya da yabani olarak yetişebilir. Güneşli, iyi su alan yerleri sever.
Yaprakları düzenli yenebilir mi?
Hayır. Yaprakları pirolizidin alkaloidi içerdiğinden düzenli ya da fazla miktarda tüketilmemelidir. Çiçekler yalnızca süs ve garnitür olarak az miktarda anılır.
Kaynaklar
Grieve, M., A Modern Herbal (1931), Borage maddesi Kew Plants of the World Online (POWO), Borago officinalis L. Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Edinburgh University Press), Boraginaceae bölümü Mabberley's Plant-Book (D. J. Mabberley), Borago maddesi Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (Türk Dil Kurumu, 1994)