Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ziziphus jujuba Mill. (syn. Z. vulgaris Lam., Z. sativa Gaertn.)
Diğer adları
çiğde, Hınnap, hünnap ağacı, Çin hurması, kırmızı hurma; İngilizce: jujube, Chinese date, red date
Familya
Rhamnaceae (Cehrigiller)
Kullanılan kısım
Meyve (taze ya da kurutulmuş)
Hünnap, Ziziphus jujuba Mill. adıyla bilinen, kırmızımsı kahverengi, hurmayı andıran küçük meyveleriyle tanınan dikenli bir ağaç ya da çalıdır. Asya kökenli bu bitki, Akdeniz ve Anadolu'da da eski çağlardan beri yetiştirilmiş; meyveleri taze, kurutulmuş ya da reçel ve komposto olarak değerlendirilmiştir.
Botanik özellikleri
Ziziphus jujuba Mill., 5-10 metre boylanabilen, yaprak döken, dikenli bir küçük ağaçtır. Yapraklar yumurtamsı, üç belirgin damarlı ve parlak yeşildir; yaprak dibinde bir çift diken bulunur ve bunlardan biri düz, diğeri kıvrıktır. Küçük, sarımsı yeşil çiçekler yaz başında açar; meyve bir çekirdekli etli meyvedir (drupa), olgunlaşırken yeşilden kırmızımsı kahverengiye döner ve kuruyunca buruşur.
Türün anavatanı Güney ve Doğu Asya'dır; Çin'de dört bin yıldan uzun süredir yetiştirildiği kabul edilir. Z. vulgaris Lam. ve Z. sativa Gaertn. adları eski kaynaklarda Z. jujuba ile eş anlamlı olarak yer alır. Aynı cinsin Z. spina-christi (L.) Desf. gibi başka türleri de Türkiye'nin güneyinde ve Orta Doğu'da yetişir; yemeklik hünnap olarak bilinen tür ise Z. jujuba'dır.
Tarihçe
Hünnap, Çin'de çok eski dönemlerden beri kültürü yapılan meyveler arasındadır ve Çin dışına İpek Yolu ile yayıldığı düşünülür. Antik Yunan ve Roma kaynakları cinsi ziziphon ya da ziziphum adıyla anar; Dioskorides De Materia Medica'da ağacı ve meyvesini tanımlar. Plinius Naturalis Historia'da bu ağacın Roma İmparatorluğu döneminde Suriye'den İtalya'ya getirildiğini, yani nispeten geç tanıtıldığını aktarır.
Türkçedeki hünnap adı Arapçadan gelen bir sözcüktür; Osmanlı döneminde meyve hünnap ya da hınnap adıyla bahçelerde yetiştirilmiş ve kurutulmuş olarak satılmıştır. Anadolu'da özellikle güney ve iç kesimlerde eski bahçelerde ve bağ evi çevrelerinde tek tük ağaçlara rastlanır. Grieve A Modern Herbal'de Zizyphus adıyla geçen cins, Avrupa geleneğinde jujube adıyla bilinir.
Kültürdeki yeri
Hünnap ağacı sıcak yazlı, soğuk kışlı iklimleri sever; kuraklığa ve tuzlu topraklara dayanıklı, kışın -20 °C civarına kadar soğuğa da dayanabilen sert bir türdür. Güneşli, süzek topraklarda verimli büyür; çoğaltma çoğunlukla aşı ya da kök sürgünüyle yapılır. Çiçekler geç açtığı için ilkbahar geç donlarından genellikle zarar görmez.
Meyveler yaz sonu ve sonbaharda olgunlaşır; taze olarak eti gevrek ve ekşimsi tatlıdır, tam olgunlaşıp buruştuğunda hurmayı andıran bir yumuşaklık kazanır. Çin, Kore ve Orta Asya ülkelerinde ticari üretim yaygındır; Türkiye'de ise küçük ölçekli ve çoğunlukla bahçe düzeyindedir.
Mutfakta
Hünnap meyvesi taze yenebilir, güneşte kurutulup hurma gibi atıştırmalık olarak tüketilebilir ya da reçel, komposto, hoşaf ve tatlıların içine konulabilir. Çin mutfağında kurutulmuş meyve çorbalara, pirinç lapalarına ve çaylara eklenir; Kore'de bal ve zencefille hazırlanan içeceklerde yer alır. Anadolu'da kurutulmuş hünnap yöresel olarak kuru yemiş karışımlarına katılır.
Taze hünnap buzdolabında birkaç hafta bekletilebilir. Kurutulmuş meyve serin, kuru ve kapalı bir kapta ışıktan uzakta saklanır; nem alırsa küflenebileceği için ambalaj açıldıktan sonra hava almayacak biçimde kapatılmalıdır. Çekirdekler sert olduğu için yemeden önce ayıklanır.
Sık sorulan sorular
Hünnap nedir?
Hünnap, Ziziphus jujuba Mill. adlı dikenli bir ağacın, kurutulunca hurmaya benzeyen küçük meyvesidir.
Hünnabın Latince adı nedir?
Latince adı Ziziphus jujuba Mill.'dir; eski kaynaklarda Z. vulgaris Lam. ve Z. sativa Gaertn. adları da aynı türü anar.
Hünnap nerede yetişir?
Anavatanı Güney ve Doğu Asya'dır; Akdeniz ve Anadolu'da da sıcak yazlı, soğuk kışlı bölgelerde yetiştirilir.
Hünnap nasıl saklanır?
Taze meyve buzdolabında birkaç hafta durabilir. Kurutulmuş meyve ise serin, kuru ve kapalı bir kapta ışıktan uzakta saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 (Jujube) Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO), Ziziphus jujuba