Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Betula pendula Roth (syn. B. verrucosa Ehrh.); Betula pubescens Ehrh.; eski kullanımda Betula alba L.
Diğer adları
Huş, gümüşi huş; yöresel olarak huş suyu veren ağaç; İngilizce: silver birch, European white birch, downy birch
Familya
Betulaceae (Huşgiller)
Kullanılan kısım
Özsuyu (huş suyu), kabuk, yaprak
Huş ağacı, beyaz ve ince soyulan kabuğuyla tanınan, Kuzey Yarımküre'nin serin bölgelerinde yaygın bir orman ağacıdır. Betula pendula Roth ve Betula pubescens Ehrh. en bilinen Avrupa türleridir; Türkiye'de Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'da doğal olarak yetişir.
Botanik özellikleri
Betula pendula Roth, 15-25 metre boylanabilen, ince gövdeli ve sarkık dallı bir yaprak döken ağaçtır. Gövde kabuğu genç ağaçta kırmızımsı kahverengidir, olgunlaştıkça beyazlaşır ve yatay şeritler halinde soyulur; yaşlı ağaçların tabanında ise koyu renkli, çatlaklı bir kabuk oluşur. Yapraklar üçgenimsi-rombik biçimli, kenarları çift dişlidir. Erkek çiçekler sarkık kediciği (amentum) oluşturur, dişi çiçek durumları ise daha kısa ve diktir; tohumlar iki küçük kanatlıdır ve rüzgârla yayılır.
Betula pubescens Ehrh., B. pendula'dan sarkık olmayan dallarıyla, genç sürgünlerinin tüylü olmasıyla ve kabuğundaki siğilsi çıkıntıların bulunmamasıyla ayrılır. Türkiye'de Doğu Karadeniz dağlarında ve Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde Betula litwinowii Doluch. ve Betula medwediewii Regel gibi yakın türler de bulunur; bunlar daha küçük boylu, çalımsı ağaçlardır ve çoğunlukla yüksek rakımlı alanlarda yetişir. Kayıtlarda Betula alba L. adı eskiden iki Avrupa türünü birlikte kapsayan bir ad olarak kullanılmıştır.
Tarihçe
Huş, Kuzey ve Orta Avrupa, Sibirya ve Kuzey Amerika'nın yerli halklarının yaşamında çok eski çağlardan beri yer almıştır. Kabuğu su geçirmez bir malzeme olduğu için kap, kayık, çatı örtüsü ve yazı malzemesi olarak kullanılmıştır; Buz Çağı'ndan kalma Ötzi'nin yanında bulunan huş kabuğundan kaplar bu kullanımın kanıtıdır. Huş kabuğundan elde edilen katran, antik çağlardan beri tutkal ve su yalıtımı için kullanılmıştır. Plinius Naturalis Historia'da betulayı Galya'da yetişen bir ağaç olarak anar ve kabuğunun çeşitli kullanımlarından söz eder.
Slav ve Baltık halklarının geleneğinde huş, ilkbaharın simgesidir; huş dalları Pentekost ve Ivan Kupala gibi bayramlarda süs ve ritüel malzemesi olarak kullanılmıştır. Huş suyunun ilkbaharda ağaçtan alınıp içecek olarak tüketilmesi Kuzey ve Doğu Avrupa'da uzun bir mutfak geleneğidir. Grieve A Modern Herbal'de huş, geleneksel bahçe ve orman kültürü açısından ayrıntılı biçimde anlatılır.
Kültürdeki yeri
Huş ağacı soğuk, nemli ve ışıklı ortamları sever; fakir ve asitli topraklarda bile yetişebilir. Işık isteği yüksek, öncü bir ağaçtır; açık alanlarda yangın veya kesim sonrası ilk yerleşen türlerden biridir. Türkiye'de Rize, Artvin, Kars ve Erzurum çevresindeki yükseltilerde doğal yayılış gösterir. Kentlerde süs ağacı olarak da dikilir.
Huş odunu açık renkli ve sıkı dokulu olduğu için kontrplak, mobilya, parke ve oyuncak yapımında değerlendirilir. İlkbaharda, yaprak tomurcukları açılmadan önce gövdeden toplanan özsuyu, yerel olarak huş suyu adıyla içecek olarak tüketilir; bu uygulama yalnızca uzman bilgisiyle ve ağaca zarar vermeden yapılmalıdır. Aşırı ya da hatalı kesim ağaca zarar verebilir.
Mutfakta
Huş suyu, Doğu Avrupa ve Kuzey Avrupa mutfağında ilkbaharda sade ya da limonlu, bazen mayalanmış bir içecek olarak içilir; ayrıca kaynatılıp huş şurubu elde edilir. Bu şurup akçaağaç şurubuna kıyasla çok daha az üretilir ve oldukça pahalıdır. Kurutulmuş huş yaprakları bitki çayı karışımlarına ve geleneksel demlemelere eklenir. Huş kabuğu ise mutfakta kap, kutu ve saklama malzemesi olarak değerlendirilmiştir.
Kurutulmuş huş yaprağı, ışıktan ve nemden uzak, kapalı cam ya da kağıt ambalajda saklanır. Taze toplanan huş suyu kısa sürede bozulur; buzdolabında tutulmalı ve birkaç gün içinde tüketilmelidir. Aktarda satılan huş ürünleri kurutulmuş yaprak ve kabuk biçimindedir.
Sık sorulan sorular
Huş ağacı nedir?
Huş, kabuğu beyaz ve ince tabakalar halinde soyulan, Betulaceae familyasından bir orman ağacıdır. En bilinen türleri Betula pendula ve Betula pubescens'tir.
Huş ağacının Latince adı nedir?
En yaygın türünün Latince adı Betula pendula Roth'tur. Betula alba L. adı eskiden iki Avrupa türünü birlikte kapsayan eski bir addır.
Huş ağacı Türkiye'de nerede yetişir?
Doğu Karadeniz dağlarında ve Doğu Anadolu'nun yüksek bölgelerinde doğal olarak yetişir. Betula litwinowii ve Betula medwediewii gibi türler de bu yörede bulunur.
Huş yaprağı ve kabuğu nasıl saklanır?
Kurutulmuş huş yaprağı ve kabuğu, nemden ve ışıktan uzak, kapalı bir kapta serin yerde saklanır.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia (Betula bölümleri) Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 (Birch) Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO), Betula pendula, Betula pubescens