Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Amaranthaceae (Horozibiğigiller; eski sınıflandırmada Chenopodiaceae, Kazayağıgiller)
Kullanılan kısım
Yaprak
Ispanak, Spinacia oleracea L. adıyla bilinen, bir yıllık yapraklı bir sebzedir. Batı Asya kökenli olan ve Orta Çağ'da Akdeniz'e yayılan ıspanak, Türk mutfağında börek, yemek ve çorba gibi birçok yemeğin temel malzemesidir.
Botanik özellikleri
Spinacia oleracea L., 30-60 santimetreye kadar boylanabilen, bir yıllık, otsu bir bitkidir. Yapraklar yumuşak, koyu yeşil, üçgenimsi-oval ya da oksimsi biçimlidir; yüzeyi düz ya da kabarcıklı (savoy tipi) olabilir. Bitki çoğunlukla ikievciklidir; erkek bireyler ince bir çiçek sapı çıkarır, dişi bireyler ise yaprak koltuklarında kümelenen küçük, belirsiz çiçekler taşır.
Spinacia cinsi, bu türün yanı sıra Spinacia tetrandra Steven ve Spinacia turkestanica Iljin gibi yabani akrabaları içerir; bunlardan ilki Türkiye'nin doğusunda ve Kafkasya'da doğal olarak bulunur. Yemeklik ıspanağın yabani atası kesin olarak belirlenmemiştir. Meyve, küçük, sert kabuklu ve bazı çeşitlerde dikenli bir tohumdur (akenden); tohumlar kuru ve serin yerde uzun süre canlılığını korur.
Tarihçe
Ispanağın anavatanı Pers coğrafyası (bugünkü İran ve çevresi) olarak kabul edilir; bitkinin adı da Farsça ispanah sözcüğünden Arapça aracılığıyla Türkçeye ve Avrupa dillerine geçmiştir. Eski Yunan ve Roma kaynaklarında, örneğin Dioskorides ve Plinius'un eserlerinde, ıspanak açıkça tanımlanmaz; sebzenin Akdeniz'e Orta Çağ'da, İslam dünyası aracılığıyla ulaştığı genel kabul görür. İlk olarak Çin'e Pers elçileri aracılığıyla ulaştığı ve orada Pers sebzesi diye anıldığı kaynaklarda aktarılır.
Avrupa'da ıspanak, Endülüs üzerinden İspanya'ya yayıldı ve Orta Çağ sonlarında Fransa, İngiltere ve diğer ülkelerin mutfaklarına girdi. Osmanlı mutfağında ıspanak, hem sade yemek hem de börek ve çorba olarak uzun zamandır yer almaktadır. Grieve A Modern Herbal'de Spinach adıyla bahçe sebzesi olarak anlatılır.
Kültürdeki yeri
Ispanak serin mevsim sebzesidir; 15-20 °C aralığında en verimli büyür ve sıcak günlerin uzamasıyla hızla çiçek sapına kalkar. Nemli, humusça zengin, hafif asidik ile nötr topraklarda ve güneşli ya da yarı gölgeli konumlarda yetişir. İlkbahar ve sonbaharda ekilir; kışın serin iklimlerde örtü altında da yetiştirilebilir.
Türkiye'de ıspanak üretimi, Marmara, Ege ve İç Anadolu'da yaygındır; taze tüketim için olduğu kadar donmuş ürün ve konserve sanayisi için de yetiştirilir. Yapraklar 5-8 haftada hasat edilir; hasat sonrası çabuk solduğu için kısa sürede pazarlanması gerekir. Tohumlar kuru ve serin ortamda saklanır.
Mutfakta
Ispanak Türk mutfağında ıspanaklı börek, ıspanak yemeği (yoğurtlu ya da pirinçli), mücver ve çorbalarda yaygın kullanılır. Yaprakları haşlanabilir, yağda sote edilebilir ya da çiğ olarak salatalarda tüketilebilir. Hint mutfağında paneerle yapılan palak paneer ve Akdeniz mutfağında ispanaklı turtalar ve makarna sosları ünlü örneklerdir. Ispanak, ince doğranıp hamur işlerine katılmadan önce suyu iyi sıkılmalıdır.
Taze ıspanak buzdolabında nemli bir bezle, birkaç gün saklanabilir; yıkanmadan saklanması bozulmayı geciktirir. Haşlanıp doğranan ıspanak dondurularak aylarca saklanabilir. Kurutulmuş ıspanak tozu ya da yaprakları, serin ve kuru yerde kapalı bir kapta ışıktan uzak tutulur. Pişmiş ıspanağın uzun süre bekletilmeden tüketilmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Ispanak nedir?
Ispanak, Spinacia oleracea L. adlı bir yıllık bitkinin yumuşak, koyu yeşil yapraklarıdır ve yaygın bir sebzedir.
Ispanağın Latince adı nedir?
Latince adı Spinacia oleracea L.'dir.
Ispanak nerede yetişir?
Anavatanı Batı Asya, özellikle İran çevresidir. Serin mevsim sebzesi olarak dünyanın birçok ülkesinde, Türkiye'de ise Marmara, Ege ve İç Anadolu'da yetiştirilir.
Ispanak nasıl saklanır?
Taze ıspanak yıkanmadan buzdolabında bir iki gün saklanır. Haşlanıp doğranmış hali dondurularak aylarca bekletilebilir.
Kaynaklar
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 (Spinach) Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press FAO, Spinach production guides Kew, Plants of the World Online (POWO), Spinacia oleracea