Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Köpek üzümü, köpek otu, kara patlıcan otu, it burnu (karışıklık olabilir), şeytan üzümü; İngilizce: Black nightshade, common nightshade
Familya
Solanaceae (Patlıcangiller)
Kullanılan kısım
Yalnızca botanik tanımada: yaprak, çiçek ve meyve; yemek amaçlı kullanım önerilmez
İt üzümü (Solanum nigrum L.), tarla kenarlarında, bahçelerde ve ekili alanlarda kendiliğinden biten, patlıcan ve domatesle akraba tek yıllık bir ottur. Ham meyvesi ve yaprakları zehirli alkaloitler içerdiği için tüketilmez. Bu kart yalnızca botanik ve kültürel tanıtım amacıyla hazırlanmıştır.
Botanik özellikleri
İt üzümü, patlıcangiller (Solanaceae) familyasından, kırk ile yetmiş santimetre kadar boylanan tek yıllık bir ottur. Yumurta biçimli, kenarı dalgalı yaprakları dallı gövde üzerinde dizilir; beyaz, sarı merkezli küçük çiçekleri yıldız biçiminde birkaç tanelik salkımlar oluşturur. Çiçeklerin ardından yuvarlak, olgunlaşınca siyah ya da mor-siyah renkli küçük meyveler gelişir; ham meyveler yeşildir.
Tür, dünyanın birçok yerinde bahçe, tarla kenarı ve yıkıntı alanlarında yabani ot olarak yayılmıştır. Solanum cinsi patlıcan, patates ve domates gibi önemli kültür bitkilerini de kapsar. İt üzümü karmaşık bir tür grubu olarak ele alınır; birbirine çok benzeyen akraba türler bulunduğundan tür düzeyinde ayırım uzmanlık ister.
Tarihçe
Solanum nigrum eski çağlardan beri bilinen bir bitkidir; Dioskorides ve Plinius gibi antik yazarların eserlerinde, 'strychnos' ya da benzer adlarla anılan bitkiler arasında tarif edilir. Bu eski tariflerin hangi türe karşılık geldiği konusunda yorumlar farklılık gösterir; bu yüzden eski kaynakların atıflarını kesin tanıma olarak kabul etmek doğru olmaz. Cins adı olan 'Solanum' sözcüğünün kökeni ise tartışmalıdır.
Türkçe adı, bitkinin köpek ve it gibi hayvanlarla ilişkilendirilmesinden doğan 'it üzümü' ve 'köpek üzümü' biçimlerinde Baytop'un sözlüğünde kayıtlıdır. Bu adlandırma, meyvesinin üzüme benzerliğinin yanında, insanlar için yenmeyen 'değersiz' bir bitki olduğunu da ima eder. Anadolu'nun çeşitli yörelerinde ad, başka Solanum türleri için de kullanılabilir.
Kültürdeki yeri
İt üzümü, halk dilinde sıkça 'yabani ot' olarak anılır ve tarlacılar tarafından istenmeyen bir bitki sayılır. Meyveleri çocukların dikkatini çeken, parlak siyah üzüm benzeri görünümde olduğu için ailelerce ve çocuk eğitiminde tanıtılması gereken zehirli bitkiler arasında anılır. Bazı yörelerde bu bitkinin adının, benzer görünümlü yenilebilir bitkilerle karıştırıldığına dair anlatılar vardır.
Bitki, zehirli bitkiler hakkında yazılmış kaynaklarda ve botanik eğitiminde sıklıkla örnek olarak anlatılır. Bazı yerel kullanımlar bölgeden bölgeye değişir; bu karttaki bilgi bunların hiçbirini öneri olarak sunmaz. Doğada karşılaşıldığında dokunmak sorun yaratmaz, ancak ağıza alınmamalıdır.
Mutfakta
GÜVENLİK UYARISI: İt üzümü mutfak bitkisi olarak önerilmez. Ham meyvesi ve yaprakları solanin ve benzeri zehirli alkaloitler içerir; çiğ tüketilmesi tehlikelidir, özellikle çocuklar ve evcil hayvanlar için risk taşır. Bazı bölgelerde bitkinin olgun meyvesinin ya da piştikten sonra yapraklarının yenildiğine dair yerel bilgiler vardır; bu kayıtların güvenilirliği ve tür tanımlaması tartışmalıdır ve bu karttan hareketle bitki yemek için toplanmamalıdır.
Bu nedenle ürünümüz olarak sunulmamakta, tüketim ya da pişirme tarifi verilmemektedir. Bahçede ya da tarlada rastlanan bitki, yenilebilir bir bitki ile karıştırılmamalıdır. Çocukların ulaşabileceği yerlerde bulunan bitkiler ayıklanmalıdır; yanlışlıkla yutulması halinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
İt üzümü nedir?
İt üzümü, Solanum nigrum L. adlı, tarla ve bahçelerde kendiliğinden biten, patlıcan ve domatesle akraba tek yıllık bir ottur; köpek üzümü adıyla da bilinir.
Hayır. Ham meyvesi ve yaprakları zehirli alkaloitler içerir; yemek için toplanmamalı ve çiğ tüketilmemelidir.
İt üzümü nerede yetişir?
Dünyanın birçok yerinde bahçe, tarla kenarı ve ekili alanlarda yabani ot olarak yayılmıştır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley, D. J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Dioskorides, De Materia Medica Kew Science, Plants of the World Online (POWO), Solanum nigrum L.