Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Japon Bayırturpu (Wasabi) (Eutrema japonicum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Japon Bayırturpu (Wasabi) fotoğraf 1Japon Bayırturpu (Wasabi) fotoğraf 2Japon Bayırturpu (Wasabi) fotoğraf 3
Fotoğraflar: Sabigirl at English Wikipedia, Public domain · Kolforn (Kolforn) I'd appreciate if you could mail me (Kolfo…, CC BY-SA 4.0 · Svencapoeira, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Japon Bayırturpu (Wasabi)

Eutrema japonicum (Miq.) Koidz. (syn. Wasabia japonica (Miq.) Matsum.)

Diğer adları
Wasabi, Japon yaban turbu; İng. Japanese horseradish, wasabi
Familya
Brassicaceae (Turpgiller / Hardalgiller)
Kullanılan kısım
Kök sapı (rizom)

Japon bayırturpu, Eutrema japonicum, Japonya'nın dağlık bölgelerinde dere kıyılarında doğal olarak yetişen çok yıllık bir bitkidir ve Japon mutfağının "wasabi" adıyla tanınan keskin yeşil ezmesinin gerçek kaynağıdır. Piyasada wasabi diye satılan ürünlerin büyük bölümü ise bu bitkiden değil, bayırturpu, hardal ve yeşil boya karışımından yapılır.

Botanik özellikleri

Eutrema japonicum (Miq.) Koidz., turpgiller (Brassicaceae) familyasından, kökeni Japonya adalarına dayanan çok yıllık bir otsu bitkidir. Eski botanik literatürde Wasabia japonica (Miq.) Matsum. adıyla da anılır; bugün çoğu kaynak bitkiyi Eutrema cinsi içinde değerlendirir. Kalp biçimli, uzun saplı, parlak yeşil yapraklar kalınlaşmış, boğumlu bir kök sapından yükselir. İlkbaharda sürgünlerin ucunda dört taç yapraklı küçük beyaz çiçekler açılır; bu çiçek yapısı turpgillerin ortak özelliğidir.

Bitki serin, gölgeli ve sürekli akan temiz suya ihtiyaç duyar; bu yüzden doğada dağ vadilerindeki dere yataklarında, yarı suda yetişen bir tür olarak bilinir. Bu istekleri nedeniyle tarımı zordur ve sıcak, kurak iklimlerde yetiştirmek güçtür. Japonya'da Shizuoka (Izu Yarımadası) ve Nagano çevresi ünlü yetiştirme alanlarıdır; bunun yanında Tayvan, Yeni Zelanda ve Kuzey Amerika'nın serin batı kıyılarında da sınırlı ölçekte üretim yapılır. Eutrema cinsi, Türkiye florasında doğal olarak bulunan bir tür olarak anılmaz; Japon bayırturpu ülkemizde yetişen bir bitki değildir.

Tarihçe

Wasabi, Japonya'da yüzyıllardır bilinen bir bitkidir. Yaklaşık 10. yüzyıla ait Japon sözlük ve bitki kayıtlarında adının geçtiği aktarılır; yabani bitkilerin toplanmasından kontrollü yetiştiriciliğe geçişin ise daha sonraki yüzyıllarda, özellikle Edo döneminde yaygınlaştığı kabul edilir. Sushi kültürünün şehirlerde yayılmasıyla birlikte wasabi, çiğ balık sunumunun ayrılmaz bir eşlikçisi olarak tanındı.

Batı botanik literatüründe bitkiyi tanıtan adlar arasında Miquel'in tanımı ve sonradan Matsumura ile Koidzumi'nin yaptığı adlandırma düzenlemeleri yer alır; tür adının yazar kısaltmalarındaki bu iz, cinsin ad değişikliklerinin hikâyesini yansıtır. Eski Avrupa bitkibilim kaynaklarında bitkiden pek söz edilmez, çünkü wasabi uzun süre Doğu Asya dışında tanınmayan, yerel bir mutfak bitkisi olarak kaldı.

Kültürdeki yeri

Japon mutfağında wasabi, geleneksel olarak taze kök sapının köpekbalığı derisinden yapılmış ince bir rendede ya da seramik rendede ezme kıvamına getirilmesiyle hazırlanır. Taze rendelenen ezmenin keskin kokusu kısa sürede, genellikle birkaç on dakika içinde uçar; bu yüzden usta aşçılar ezmeyi servisten hemen önce hazırlar. Bu incelik, sofradaki wasabi'nin taze hazırlanmasına verilen önemi açıklar.

Piyasadaki durum ise farklıdır. Tüp ya da toz biçiminde satılan "wasabi" ürünlerinin çoğu, gerçek Eutrema japonicum kök sapı içermez ya da çok az içerir. Bu ürünlerin esası genellikle bayırturpu (Armoracia rusticana), hardal tozu ve yeşil renk vermek için eklenen boyadır. Gerçek wasabi pahalı ve yetiştirmesi güç olduğu için bu taklit karışımlar dünya genelinde yaygındır. Alışverişte içindekiler listesine bakmak, ürünün gerçekte ne olduğunu anlamanın en kolay yoludur. Sitemizde bayırturpu (Armoracia rusticana) için ayrı bir kart bulunmaktadır.

Mutfakta

Wasabi, esas olarak Japon mutfağında sushi, sashimi ve soba gibi yemeklerin yanında az miktarda sunulan keskin bir çeşnidir. Taze kök sapı rendelenip ezme haline getirilir, soya sosuyla birlikte ya da tek başına tabağın kenarına konur. Yaprak ve sapları da Japonya'da turşu ve tuzlama gibi geleneksel yöntemlerle değerlendirilir. Keskin tadı, bitkinin Brassicaceae familyasına özgü, uçucu aromatik bileşiklerinden gelir; bu bileşikler rendelenince açığa çıkar ve çabuk dağılır.

Taze kök sapı serin, nemli ortamda, nemli bir bezle sarılı olarak buzdolabında kısa süre saklanır ve kullanılacağı zaman az miktarda rendelenir. Toz wasabi ise kuru, ağzı kapalı kaplarda ışıktan uzak tutulur ve kullanılacağı zaman suyla karıştırılır. Tüp ezme ürünler açıldıktan sonra buzdolabında saklanmalı, etiketteki son kullanma tarihine uyulmalıdır. Satın alırken ürünün gerçek wasabi mi yoksa bayırturpu-hardal karışımı mı olduğunu etiketten kontrol etmek yerindedir.

Sık sorulan sorular

Wasabi nedir?

Wasabi, Japonya'ya özgü Eutrema japonicum bitkisinin kök sapından hazırlanan, keskin kokulu yeşil bir çeşnidir. Japon mutfağında özellikle sushi ve sashimi ile sunulur.

Wasabi'nin Latince adı nedir?

Latince adı Eutrema japonicum (Miq.) Koidz.'dir. Eski kaynaklarda Wasabia japonica (Miq.) Matsum. adıyla da geçer; bu ad bugün eş ad sayılır.

Marketteki wasabi gerçek wasabi midir?

Çoğu zaman değildir. Tüp ya da toz ürünlerin büyük bölümü bayırturpu, hardal ve yeşil boya karışımına dayanır. Gerçek wasabi nadir ve pahalıdır; içindekiler listesinde Eutrema japonicum ya da Wasabia japonica yazıp yazmadığına bakılabilir.

Wasabi nerede yetişir?

Doğal olarak Japonya'da serin, gölgeli dağ derelerinin kenarında yetişir. Sürekli akan, temiz ve soğuk su ister; bu nedenle yetiştirilmesi her iklimde kolay değildir.

Kaynaklar

Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO), Eutrema japonicum kaydı
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press (Brassicaceae ve Armoracia karşılaştırması için)
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994

WhatsApp