Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Jojoba (Simmondsia chinensis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Jojoba fotoğraf 1Jojoba fotoğraf 2Jojoba fotoğraf 3Jojoba fotoğraf 4
Fotoğraflar: SaguaroNPS, Public domain · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Jim Morefield from Nevada, USA, CC BY-SA 2.0 · James Steakley, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Jojoba

Simmondsia chinensis (Link) C.K.Schneid.

Diğer adları
Keçi fındığı (Kuzey Amerika'da goat nut), jojoba çalısı; İng. jojoba, goat nut
Familya
Simmondsiaceae (Simmondsiagiller)
Kullanılan kısım
Tohum (endüstriyel sıvı mum hammaddesi olarak)

Jojoba, Simmondsia chinensis, Kuzey Amerika'nın çöl bölgelerinde yetişen, kurağa dayanıklı, her dem yeşil bir çalıdır. Tohumlarında bulunan sıvı mum, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kozmetik ve diğer sanayi dallarında hammadde olarak kullanılmıştır. Bu kart bitkiyi botanik, tarih ve kültür yönleriyle tanıtır.

Botanik özellikleri

Simmondsia chinensis (Link) C.K.Schneid., Simmondsiaceae familyasının tek türüdür; bu aile yalnızca bu bitkiden oluşur. Genellikle bir ila üç metre boylanan, çok dallı, her dem yeşil bir çalıdır. Yaprakları gri-yeşil, deri gibi kalın ve karşılıklı dizilidir; bu yapı, kurak iklimde su kaybını azaltmaya yarar. Bitki ikievciklidir; yani erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur. Erkek çiçekler küçük kümeler, dişi çiçekler ise tek ya da az sayıda çiçek halinde görülür; döllenme rüzgârla gerçekleşir.

Doğal yayılışı ABD'nin Arizona ve Kaliforniya eyaletlerinin güneyi ile Meksika'daki Sonora Çölü ve Baja California bölgesidir. Bitki sıcak, kurak, kumlu ya da çakıllı topraklarda yetişir ve uzun yıllar yaşayabilir. Meyvesi, içinde genellikle bir ila üç tohum barındıran kapsül biçimindedir. Tohum, kabaca yarıya yakın oranda sıvı mum içerir; bu madde, kimyasal yapı bakımından gerçek bir bitkisel yağ (trigliserit) değil, uzun zincirli mum esterlerinden oluşur. Bu nedenle ticaretteki "jojoba yağı" adı bilimsel açıdan bir sıvı mumu anlatır.

Tarihçe

Jojoba, Sonora Çölü çevresinde yaşayan yerli topluluklar tarafından yüzyıllardır tanınan bir bitkidir. Türün bilimsel adındaki "chinensis" sözcüğü bir yanlış anlamaya dayanır: ilk botanik örnek, etiketindeki yer bilgisi hatalı yorumlandığı için Çin'den gelmiş sanılmış ve ad bu şekilde verilmiştir. Bitki Çin'e özgü değildir; adın düzeltilmemesi, bitki adlandırma kurallarındaki öncelik ilkesinden kaynaklanır.

20. yüzyılda jojoba'nın sanayi açısından ilgi görmesi, sıvı mumunun özelliklerinin fark edilmesiyle başlamıştır. Balina avcılığının sınırlandırılması ve spermli balina ürünlerinin ticaretinin kısıtlanmasıyla birlikte, bu ürünlerin yerini alabilecek bitkisel bir mum arayışı hız kazandı. Bu gelişme, 1970'lerden itibaren jojoba tarımının ABD'de, İsrail, Arjantin, Peru ve Avustralya gibi ülkelerde ticari ölçekte denenmesine yol açtı. Bu bilgiler, bitkinin endüstriyel tarihine dair genel çerçeveyi verir.

Kültürdeki yeri

Jojoba çalısı kurak bölgelerde toprak örtüsü sağlayan, hayvanlar için de yaprak ve tohumuyla bilinen yerel bir bitki olarak tanınır. Kuzey Amerika'da halk arasında "keçi fındığı" gibi adlarla anılması, yabani yaşamda keçi ve geyik gibi otlayıcıların bu çalıyı yemesinden gelir. Bitkiye ilgi duyan üreticiler, onu çölleşmeye açık alanlarda ekonomik bir tarım ürünü olarak denemiştir; ancak dişi bitkilerin tohum verdiği, erkek bitkilerin ise yalnızca döllenme için gerekli olduğu bilindiğinden plantasyonlarda dişi-erkek oranı planlanır.

Sanayide jojoba tohumundan elde edilen sıvı mum, kozmetik hammaddesi olarak ve çeşitli teknik alanlarda kullanılan bir madde olarak yer alır. Bu kart tarihsel ve endüstriyel bir bilgi vermekle yetinir; sıvı mumun herhangi bir uygulamadaki sonucuna dair bir beyan içermez. Sitemizde bu bitkinin ürünü için ayrı bir kart olan "jojoba yağı" bölümüne de bakılabilir.

Mutfakta

Jojoba mutfakta kullanılan bir bitki değildir. Tohumları ve sıvı mumu gıda olarak tüketilmez; tohum küspesinde insan tüketimi için uygun olmayan bileşikler bulunduğu bilinir. Bu nedenle jojoba bir baharat, çay ya da yemeklik yağ olarak düşünülmemelidir.

Saklama bakımından jojoba sıvı mumu, diğer birçok bitkisel yağa göre bozulmaya karşı daha dayanıklı bir yapıya sahiptir. Yine de kapalı, temiz bir kapta, doğrudan güneş ışığından ve sıcaktan uzak serin bir yerde saklanması önerilir. Ambalajı açıldıktan sonra kapağı sıkıca kapatılmalı, üretici etiketindeki saklama ve son kullanma bilgisine uyulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Jojoba nedir?

Jojoba, Kuzey Amerika çöllerinde yetişen, her dem yeşil, kurağa dayanıklı bir çalıdır. Tohumundaki sıvı mum sanayide hammadde olarak kullanılır.

Jojoba'nın Latince adı nedir?

Latince adı Simmondsia chinensis (Link) C.K.Schneid.'dir. Simmondsiaceae familyasının tek türüdür.

Jojoba nerede yetişir?

Doğal olarak ABD'nin güneybatısındaki Arizona ve Kaliforniya ile Meksika'daki Sonora Çölü ve Baja California bölgesinde yetişir. Ticari üretimi İsrail, Arjantin, Peru ve Avustralya gibi ülkelerde de yapılmaktadır.

Jojoba yağı gerçekten yağ mıdır?

Bilimsel olarak değildir. Tohumdan elde edilen madde, mum esterlerinden oluşan sıvı bir mumdur; ticarette yaygın biçimde "yağ" adıyla anılır.

Kaynaklar

Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO), Simmondsia chinensis kaydı
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994

WhatsApp